In Denemarken is het ‘gelijkwaardig ouderschap’ alweer geschrapt uit de echtscheidingswet. Deze bepaling was bedoeld om het recht van kinderen te waarborgen op de aanwezigheid en zorg van beide ouders na een scheiding, maar ontaardde in een toename van gerechtelijke procedures die exen tegen elkaar aanspanden, omdat ze het niet eens konden worden over invulling van de wet. Meer vechtscheidingen dus.

In Nederland is het nog niet zo ver. Wel hebben twee Utrechtse scheidingsdeskundigen, Ed Spruijt en Inge van der Valk, in opdracht van het Ministerie van Justitie een onderzoek gedaan naar de effecten van verplicht gelijkwaardig ouderschap (sinds 2009 maakt dat onderdeel uit van het op te stellen ouderschapsconvenant) en hun resultaten wijzen in dezelfde richting: het aantal vechtscheidingen is sindsdien met 15 procent toegenomen, bij kinderen werd meer agressief gedrag en meer gevoelens van depressie aangetroffen. Zowel de exen als hun kinderen ervaren meer problemen dan in de situatie vóór 2009, toen de mogelijkheid nog bestond om ouderlijke ongelijkwaardigheid te erkennen en de macht níet op fifty-fifty basis toe te wijzen.

Het middel dat de wetgever in het leven heeft geroepen om onrechtvaardigheid te beëindigen blijkt erger dan de kwaal. Het doet denken aan het oordeel van Salomon die verordonneerde dat de baby waar twee vrouwen aanspraak op maakten in tweeën gehakt moest worden. De zogenaamde moeder leek dat een prima oplossing, maar de echte moeder stond liever haar kind af aan een bedriegster dan het te laten doden, waarop de wijze Salomon het kind herenigde met de echte moeder en de andere het nakijken had. De huidige wet hakt zonder aanzien des persoons kinderen in tweeën vanwege een onbuigzaam ideaal over hoe ouders en kinderen zouden moeten omgaan met elkaar. Hier aan ten grondslag ligt de minstens even onbuigzame ideologie van de gelijkgeschakelde seksen.

Gelijkwaardig ouderschap geeft bij een scheiding alleen maar meer bloeddorst.

Kort samengevat: man en vrouw zijn gelijk voor de wet, vaders zijn even belangrijk als moeders, binnen het gezin moeten ouders werk- en zorgtaken gelijkelijk verdelen, dus na de scheiding kunnen vaders evenveel aanspraak laten gelden als moeders. Er zullen genoeg gezinnen zijn die zich netjes houden aan deze ideologie, compleet met harmonieuze echtscheiding en braaf tussen twee huishoudens pendelende kinderen. Voor die scheidingsgevallen is wettelijk verplicht gelijkwaardig ouderschap niet nodig, want het gebeurt vanzelf al. In allerlei andere gezinnen, waar het er om wat voor reden dan ook ongelijkwaardig aan toe gaat in de relationele sfeer en met de kinderbemoeienis, is deze verplichting disfunctioneel en geeft bij een scheiding alleen maar meer bloeddorst.

Het tragische lot van de dwaze vaders (mannen die door hun ex-vrouwen gedwarsboomd worden in het contact met hun kinderen) wordt sinds het verplichte ouderschapsconvenant zo’n beetje buiten de deur gehouden, al lukt het kwaadwillende vrouwen nog steeds om papa uit het leven van kinderen te bannen. Anderzijds hebben mannen wel degelijk meer macht dan vroeger en krijgen ze vaker gelijk in voogdijzaken. In Amerika klaagde een zekere Bode Miller, professioneel skiër in Californië, zijn ex Sara McKenna aan wegens ontvoering van een foetus. Die twee hadden gedurende drie maanden een relatie gehad, waarbij McKenna onbedoeld zwanger was geworden. Miller distantieerde zich van de zwangerschap, al snel werd de relatie verbroken en McKenna verhuisde voor studiedoeleinden naar New York. De rechter verwierp de ontvoeringsklacht (een zwangere vrouw had het recht haar eigen woonplaats te kiezen), maar kende Miller, die intussen met een andere vrouw was getrouwd, wel voogdij toe, zodat het kind tot zijn 18de zal moeten forensen tussen New York en Californië. Dat krijg je met gelijke aanspraak.

Het gevolg van al het getouwtrek en de rechtszaken is dat kinderen de lasten moeten dragen. Zij moeten met weekendtassen heen en weer om de afzonderlijke levens van hun gescheiden ouders kracht en luister bij te zetten. Alsof kinderen geïnteresseerd zijn in een 50-50 taakverdeling! Het maakt hen echt niet uit wie er broodtrommeltjes vult of hun nagels knipt. Wat ze willen is veiligheid, continuïteit en onbeperkte toegang tot beide ouders. Na een scheiding (die toch al alles op z’n kop zet) kan voor kinderen de rest van de status quo maar beter zo veel mogelijk intact blijven. Thuis bij mama. Of bij papa, als die toevallig de zaak bestierde.

Alle waarzeggers combineren statistische waarschijnlijkheden met intuïtie. Dat hun voorspellingen vaak uitkomen komt doordat de beste voorspelling voor het weer van morgen nu eenmaal het weer van vandaag is. Een trendwatcher is de hedendaagse variant van de aloude waarzegger, alleen consulteert hij geen patronen in theeblaadjes of de vlucht van spreeuwen, maar extrapoleert hij percentages uit sociaal-wetenschappelijke rapporten. Bovenal kijkt hij goed om zich heen. Je kunt een trendwatcher herkennen aan zijn of haar verwachting dat ‘we weer terug gaan naar het natuurlijke’. Van Faith Popcorn die het cocooning profeteerde in de jaren zeventig (lekker op de bank hangen met je basale relaties) tot onze eigen Lidewij Edelkoort, elke zichzelf respecterende trendwatcher kondigt onophoudelijk de terugkeer naar een meer natuurlijke staat van leven aan: organische materialen voor kleding, zelf klaargemaakt voedsel met ingrediënten uit de omgeving, eerlijke, duurzame meubels en het einde van de plastic wegwerpcultuur.

Hoe komt het dan dat er nergens meer een beetje leuk ondergoed van gewoon katoen zónder elastaan te krijgen is en dat ik de grootste moeite moet doen om broeken te vinden waar géén stretch in is verwerkt? Blijkbaar koesteren fabrikanten (of consumenten) een steeds grotere fobie voor lubberen. Een fobie die bestreden wordt met onnatuurlijke vezels.

Hameren op de terugkeer naar het natuurlijke drukt vooral verlangen uit, zoals je ook met z’n allen op Godot kunt wachten. Het is een vergeeflijke tic – verder zijn trendwatchers sterk in sweeping statements en het munten van termen voor nieuwe verschijnselen. Signaleren en benoemen is het eigenlijk, en hoe veel natte-vingerwerk er ook aan te pas komt, ik vind het toch vaak interessant vanwege de observaties en de verbeeldingskracht. Saai is de lectuur nooit. Laatst bladerde ik door het boekje Trends 2014 van Adjiedj Bakas, zelfbenoemd ‘trendwatcher des vaderlands’, en stuitte daarin op het woord ‘escortisering’ (van de maatschappij). Het is niet echt een mooi woord, maar het zette me wel aan het denken. De term viel in een serie fragmentarische beschouwingen over het wegvallen van de middenklasse. Op montere toon (trendwatchers zijn altijd opgewekt, omdat ze heel goed weten dat niemand zit te wachten op sombere bespiegelingen over wat we allemaal gaan verliezen) kondigt Bakas het einde van de ‘ophokkantoren’ aan en de opkomst van digitale ontmoetingsplekken voor zzp’ers. Omdat er zo veel banen verdwijnen, moeten al die mensen voor zichzelf aan de slag en hij voorziet een gouden toekomst voor ‘het nieuwe hosselen’: min of meer geïmproviseerd klusjes aanpakken die zich voordoen en jezelf op diverse manieren te gelde maken.

In dit verband sprak de term escortisering me aan, omdat ik ineens een werkelijke maatschappelijke behoefte zag waar baanlozen aan zouden kunnen voldoen. Bakas doelt op prostitutie en de iets sjiekere vorm daarvan (escortmeisjes), maar ik denk niet dat deze specifieke bedrijfstak zo’n hoge vlucht zal nemen. De meeste mensen voelen zich te goed voor het bepotelen van wildvreemden. Aan gezelschap in het algemeen (zonder seks) bestaat zeker zo veel behoefte als aan alleen seks en misschien nog wel meer. Als mensen gedwongen worden zichzelf te gelde te maken, omdat ze nergens meer een baantje achter een bureau kunnen krijgen, kan de escortbranche in bredere zin wellicht uitkomst bieden. ‘Aangeboden: man, dertiger, gaat graag mee vissen. Geen kennis van voetbal.’ ‘50-plus vrouw is beschikbaar voor conversatie en voorlezen, 15 euro per uur’. In vroeger tijden was gezelschapsdame, samen met gouvernante of kindermeisje, een van de weinige manieren voor alleenstaande vrouwen om in hun levensonderhoud te voorzien. Meer dan kost en inwoning zat er zelden in. Het beroep kan mooi worden opgepoetst, van moderne arbeidsvoorwaarden voorzien en naar mannen uitgebreid.

Aan ambachtslieden die dingen kunnen maken en repareren zal altijd behoefte zijn, net zoals aan professionele kenniswerkers. Maar de hele middenmoot van administratieve papierschuivers gaat te gronde aan de digitalisering. Alleen persoonlijke dienstverlening biedt nog groeimogelijkheden. Er zijn al professionele huisopruimers, hondenuitlaters, kinderoppassers, partycaterers en huwelijksplanners. Er gloren kansen om je te verhuren als gezelschapsheer of –dame, maaltijdbereider, oproepkracht bij opvoedings- of relatieproblemen, compaan bij theaterbezoek, dichter of muzikant aan huis. Escort van het dagelijks leven – tegen een behoorlijk tarief natuurlijk.