Spring naar inhoud


De adviesrubriek ‘Moderne manieren’ gaat over etiquette en verschijnt iedere zaterdag in het dagblad Trouw (bijlage ‘tijd’), maar ook direct op Internet: zie Beatrijs in Trouw. Lees daar haar nieuwste bijdrage. Daarna komen alle problemen op deze website terecht.

Hebt u zelf een vraag over (in)correct gedrag van uzelf of anderen, dan kunt u die insturen via beste@beatrijs.com. U krijgt vrijwel altijd persoonlijk antwoord, en uw vraag kan gebruikt worden voor anonieme publicatie in het dagblad Trouw en op deze website, tenzij u er expliciet bezwaar tegen maakt.

Nu ook te volgen op Twitter! @BeatrijsRitsema

Artikelen in Etiquette.


Ongewenste kinderloosheid

Beste Beatrijs,

Na een heftige periode, inclusief een mislukt ivf-traject, weten mijn man en ik sinds een paar maanden dat we definitief kinderloos blijven. Zoiets intiems hangen we liever niet aan de grote klok. Toch vinden mensen die we verder amper kennen, die we bijvoorbeeld ontmoeten op verjaardagen of zakelijke gelegenheden, het nodig ons plompverloren te vragen waarom wij geen kinderen hebben. Uiteraard bedoelen ze het niet kwaad. Maar het doet pijn, steeds die confrontatie. En eerlijk gezegd vind ik het ook gewoon brutaal. Ik worstel met een gepast antwoord op deze zeer ongepaste vraag. Als ik zeg dat het privé is en het er niet over wil hebben, dan zég ik in feite dat het een gevoelig onderwerp is, en dat is al meer dan ik kwijt wil. Ik zou natuurlijk kunnen liegen dat onze kinderloosheid een bewuste keuze is, maar dan voelt het als verraad, alsof ik ons verloren kindje ontken en verloochen. Dat doet pijn, zeker nu het verdriet nog zo rauw is. Is er een goede manier om deze vragenstellers beleefd doch resoluut de mond te snoeren zonder dat ik hun meer vertel dan ik zou willen?

Ongewenst kinderloos

Beste Ongewenst kinderloos,

‘Waarom heb je geen kinderen?’ is inderdaad een zeer ongepaste vraag. Die zouden mensen nooit mogen stellen en al helemaal niet in een koetjes en kalfjes-gesprek met onbekenden. Begrijpelijk dat u door zo’n ongevoelige conversatiestijl de gordijnen in gejaagd wordt. Waarom-vragen zijn lastig te ontduiken en lastig te pareren. Vragen als ‘Waarom heb je je bekeerd (tot een of andere godsdienst)? / heb je een tatoeage genomen?/ ben je met hem (haar) getrouwd? / verf je je haar (niet)?’ dwingen ondervraagden zich te verantwoorden. Een kruisverhoor wordt als agressief ervaren.

Bedenk dat als u deze specifieke vraag voor uw kiezen krijgt, het eigenlijk al te laat is. Het kan niet anders of aan de indringende waarom-vraag ging een neutrale vraag vooraf, namelijk ‘Heb je kinderen?’ Dit geldt als een sociaal acceptabele vraag naar demografische kenmerken die onbekenden over de hele wereld aan elkaar stellen om een praatje te maken. Hij ligt in dezelfde sfeer als ‘Heb je een partner? Woon je hier in de buurt? Wat voor werk doe je? Waar ben je opgegroeid?’ De vraag ‘Heb je kinderen?’ gaat niet te ver. Dit onderwerp kunnen onbekenden met elkaar aansnijden. Alleen ongevoelige horken brengen na een ontkennend antwoord de gevreesde ‘waarom niet?’ vraag in stelling. Voor u is de neutrale vraag ‘Heb je kinderen?’ op dit moment erg beladen. In de loop der jaren zal dit minder erg worden, maar nu en in de nabije toekomst is dit een pijnlijk onderwerp dat u begrijpelijkerwijs niet wil doornemen met de eerste de beste botte onbekende op een receptie. De manier om dit te vermijden is om zodra de vraag ‘Heb je kinderen?’ op u af komt, zelf de rol van ondervrager aan te nemen. U antwoordt: ‘Nee, maar hoeveel heb jij er?’ Mensen die vragen naar andermans kinderen hebben ze altijd zelf en door te vragen naar het aantal, snijdt u hen de pas af en komen ze nooit meer toe aan de vraag ‘waarom-heb-jij-ze-niet?’ In plaats daarvan branden ze los over die van henzelf en kunt u op zoek naar een andere gesprekspartner.

Artikelen in Taalgebruik, Ziekte en dood.

Gelabeld met , .


Kind bedient zichzelf

Beste Beatrijs,

Ik ben een 50-plus vrouw en heb een latrelatie met mijn lieve partner, bij wie ik regelmatig vertoef. Hij heeft drie volwassen uitwonende kinderen die ook wel eens bij hun vader zijn. Zijn jongste zoon trekt ongevraagd de ijskast open voor bier of iets fris en duikt daarna in de voorraadkast op zoek naar een bijbehorende hartige knabbel. Dit stoort mij. Kan ik iets zeggen van dit onbeleefde gedrag of is dat een taak van de vader?

Snaaiende zoon

Beste Snaaiende zoon,

Het is uw zoon niet en het is uw huis niet, dus bemoei u er niet mee.

Het is absoluut uw taak niet om de zoon van uw vriend tot de orde te roepen! In de eerste plaats is het uw zoon niet en in de tweede plaats is het uw huis niet. Uw vriend fungeert al veel langer als vader van zijn kinderen dan als geliefde van u. Zijn kinderen komen al veel langer bij hun vader over de vloer dan u. Wie weet hebben die kinderen daar wel een deel van hun jeugd doorgebracht. Misschien staat er zelfs nog een bed voor hen klaar. Veel volwassen, uitwonende kinderen voelen zich bij hun ouders nog steeds even thuis als vroeger toen ze nog kind waren. Ze zijn het gewend om iets te eten of te drinken te pakken zonder daarvoor toestemming te vragen. Veel ouders vinden dat ook helemaal geen punt. Ik raad u dan ook aan om u er niet mee te bemoeien. Als uw vriend het te dol vindt worden, trapt hij zelf wel op de rem.

Artikelen in Eten en drinken, Ouders en volwassen kinderen.

Gelabeld met .


Geen verkeersinzicht

Beste Beatrijs,

Met onze vriendengroep zijn we een paar keer op vakantie geweest. Na een vliegreis moeten we een auto huren. Een van de vrienden wil dolgraag rijden. De rest van de groep heeft daar moeite mee, omdat hij in Nederland al eenvoudige verkeerssituaties niet goed de baas is, laat staan in het buitenland. We voelen ons niet veilig door zijn gebrek aan verkeersinzicht. Dit lijkt structureel, want hij leert ook niet van zijn fouten. Tot nu toe hadden we altijd smoesjes om hem niet te laten rijden, maar we vrezen dat dit niet meer vol te houden is. Wat kunnen we het beste doen? Eerlijk zijn en de gezellige vakantiesfeer bederven of maar het beste ervan hopen?

Vriend heeft slechte rijstijl

Beste Vriend heeft slechte rijstijl,

Uw vriend is een slechte chauffeur en het wordt tijd dat hij zich daar bewust van wordt. De waarheid heeft voorrang boven een tijdelijk geknakt ego. Veilig rijden is niet zomaar een aardig pluspunt, maar een basisvoorwaarde in alle omstandigheden met of zonder passagiers. Vertel uw vriend zonder omhaal dat de groep zich onprettig voelt bij zijn manier van rijden. Suggereer hem om extra rijlessen te nemen om zijn rijvaardigheid op te krikken, omdat de groep anders niet wil dat hij achter het stuur plaatsneemt. Gebrek aan verkeersinzicht is geen verklaring om genoegen mee te nemen. Iedereen kan een adequate chauffeur worden door om te beginnen zich aan de verkeersregels te houden. Kennelijk heeft uw vriend de regels niet onder de knie of lapt hij ze aan z’n laars. Hij moet in ieder geval tot het inzicht worden gebracht dat er een probleem is met zijn rijstijl, dus stel het aan de orde en maak duidelijk dat hij zichzelf moet verbeteren, omdat hij anders op vakantie kan fluiten naar de autosleutel.

Artikelen in Reizen.

Gelabeld met .


Hoe bereiken we de wereldvrede en andere prangende vragen

Uit de semi-revolutionaire jaren zestig/zeventig, toen het om medezeggenschap draaide, herinner ik me de ideeënbus die ineens opdook in kantines van bedrijven en overheidsgebouwen en natuurlijk op middelbare scholen. Werkers, studenten, scholieren konden hierin briefjes deponeren met ideeën ter verbetering van wat dan ook. Op school leverde dit vooral suggesties op in de trant van ‘frisdrankautomaten’, ‘huiswerkvrije weekends’ of ‘meer schoolfeesten’, maar vooruit, het was sympathiek dat iedereen kon meedenken en een quick fix aanreiken.

De ideeënbus is vrij snel een stille dood gestorven (voor iemand die een idee heeft zit er niets anders op dan de traditionele lange mars door de instituties te maken), maar de Nationale Wetenschapsagenda doet mij toch wel heel sterk denken aan dit concept uit lang vervlogen tijden. Burgers konden gedurende een maand (de inzending sloot op 1 mei) onderzoeksvragen insturen naar een website ter inspirering van de wetenschap. Wie weet wat voor fantastische ideeën voor grensverleggend onderzoek deze input vanuit de basis zal opleveren! En wat zullen wetenschappers blij zijn met al die originele suggesties waar ze zelf nog nooit aan gedacht hebben!

Ben ik nou zo’n zure chagrijn die de zon niet in het water kan zien schijnen en geneigd is om alles af te schieten wat maar een beetje lijkt op optimisme en met z’n allen de schouders eronder? Ik zat naar ‘De wereld draait door’ te kijken en kon niet geloven dat Beatrice de Graaf en Alexander Rinnooy Kan, allebei toch voorzien van de nodige statuur op hun respectieve terreinen, daar met een uitgestreken gezicht onzin zaten aan te moedigen. Hoe is het mogelijk? Als je aan mensen in de straat open vragen stelt, à la ‘wat zullen we eens onderzoeken?’, krijg je nooit iets zinnigs. Een kleine greep uit de tot nu toe ingediende onderzoeksvragen bevestigt dit vooroordeel: ‘Hoe kun je haat zaaien op internet voorkomen?’, ‘Waarom vindt de ene persoon sport leuk en de ander niet?’, ‘Hoe bereiken we wereldvrede?’ ‘Waarom zijn geesteswetenschappen zo impopulair?’

Over het grootste deel van het leven heeft de wetenschap niets zinnigs te zeggen.

De Graaf en Rinnooy Kan weten maar al te goed dat dit soort gooi-maar-in-mijn-pet vragen van leken zich helemaal niet leent voor wetenschappelijk onderzoek, dat er nooit iets uit kan komen en dat ook niemand dat gaat doen. Alsof wetenschappers bovendien niet mans genoeg zijn om hun eigen beproefde, doordachte en reële onderzoeksprioriteiten erop na te houden. Maar het duo was wel heel blij dat er al 4000 ideeën waren ingediend en dat misschien nog wel de 5000 gehaald zou worden. Het lijkt op de patroniserende tevredenheid van een kleuterjuf die applaudisseert voor haar kinderen die met vereende krachten liefst 500 tekeningen produceerden voor de prix de Rome. Toe maar, nog een idee erbij, er kan zomaar een geniale gedachte tussen zitten.

Het concept van de Nationale Wetenschapsagenda roept het beeld op van wetenschap als een bezigheid van knappe koppen, die op een ‘u vraagt, wij draaien’ manier kunnen worden aangestuurd. Het heeft iets onuitstaanbaar kinderachtigs. Mensen zijn intussen zo geseculariseerd dat niemand meer tot God, Jezus of Maria bidt om verlichting voor het een of ander af te smeken, maar ze deponeren wel allerhande dagelijkse problemen, zijnsvragen, ideologische geschillen, esthetische kwesties op het bordje van de wetenschap in de kennelijke verwachting dat die definitief uitsluitsel kan bieden. Het is een groot misverstand. Over het grootste deel van het leven heeft de wetenschap niets zinnigs te zeggen. Waarom-vragen hebben bijna nooit een bevredigend antwoord. Wat de wetenschap overwegend doet is voortbouwen op het bestaande: een nog zuiniger auto of een betere cholesteroldemper ontwikkelen.

Na inzameling van de ideeën moeten tientallen wetenschappers hun kostbare tijd besteden aan beoordeling, valorisatie en andere bureaucratie. Allemaal vergeefs, want dit is een GiGo-project (Garbage in, Garbage out).

Artikelen in Column.


Onbetrouwbare therapie

Beste Beatrijs,

Goede vrienden van me hebben een ernstig gehandicapt kind. De aandoening in kwestie is complex, zeer zeldzaam en invaliderend. Mijn vrienden zijn daarover erg verdrietig. Kort geleden kondigden ze aan om geld te gaan inzamelen voor hun kindje. Ze hebben plannen voor een therapie die alleen maar kan worden omschreven als kwakzalverij. Wetenschappelijk volslagen onzinnig, krankzinnig duur en niet zonder gevaar.

Wat moet ik doen? Zwijgen? 20 euro overmaken en mijn kennis voor me houden? Een eerlijke mail sturen? De kans lopen de mij zeer dierbare vriendschap te verpesten? De ouders geloven duidelijk heel erg in de verhalen van de mensen (internationale criminelen, in mijn opinie) die hun deze therapie hebben aangesmeerd. Ik denk dat het geven van onafhankelijke informatie niet veel uit zal halen. Het leeft erg in de kring van vrienden en kennissen. Websites, benefietavonden, de hele rataplan. Niks doen zal vreselijk opvallen.

Een onzinnige geldinzameling

Beste Een onzinnige geldinzameling,

Uw vrienden zijn in de ban van valse hoop. Niet vreemd dat ouders zich in wanhoop vastklampen aan laatste strohalmen, maar ga niet mee in hun waan, ook niet uit medelijden of om er vanaf te zijn. Vertel uw vrienden dat u helaas niet mee kunt doen, omdat u niet het minste vertrouwen hebt in de behandeling die ze van plan zijn. Stuur geen mail. Een weigermailtje is te bot en zal slecht vallen bij de ontvangers. Dit soort gesprekken moet persoonlijk worden gevoerd. Telefonisch kan, afhankelijk van de telefoonroutine die u hebt met uw vrienden. Als u vaak belt, kunt u bellen. Als u zelden belt, kunt u beter langsgaan.

Leg eerlijk uit waarom u er niets in ziet, inclusief de verdenkingen die u koestert over oplichterij. Bereid u van tevoren voor door een en ander op te zoeken op internet. Er zal vast iets incriminerends te vinden zijn over deze therapie. Vertel uw vrienden dat u graag geld over hebt voor iets zinnigs, al was het maar een bijdrage voor een hulpmiddel of oppaskosten, maar dat u geen geld wil weggooien aan iets wat u als bedrog beschouwt en wat mogelijk schade aanricht bij het kind. Dring erop aan dat zij hun plannen met de arts van hun kind bespreken.

Als de ouders in reactie op uw kritiek afstand van u nemen is dat treurig, maar niets aan te doen. Wanneer de vriendschap alleen overeind kan blijven, als u zonder tegensputteren geld overhandigt, zou dat een vorm van chantage zijn, waaronder de vriendschap ook zou bezwijken. Dan kunt u er beter voor kiezen om uw geld in uw zak te houden. De bedoeling van het gesprek zou moeten zijn dat u uw vrienden wil behoeden voor een grote fout die zij dreigen te maken. Duidelijk zeggen waar het op staat is van het grootste belang. Niet alleen tegenover de ouders, ook tegenover de rest van de vriendenkring. Schroom niet om uw mening te geven over deze therapie, wanneer anderen u vragen waarom u niet meedoet.

Artikelen in Vrienden en kennissen, Ziekte.

Gelabeld met , .


Spontaan begrafenisbezoek

Beste Beatrijs,

Laatst kreeg ik een uitnodiging voor de begrafenis van de moeder van een goede vriend. Ik kwam in gesprek met een kennis die deze vrouw van vroeger kende maar al jaren geen contact meer met haar had. Ik vertelde over de begrafenis en direct vroeg deze kennis waar en wanneer het was. Ik vertelde het en toen zei ze dat ze ook ging. Ik zei dat ze niet was uitgenodigd, maar dat deerde haar niet. Zij is inderdaad gegaan. Ik vond dit erg brutaal. Wat is hierin de etiquette?

Zonder uitnodiging

Beste Zonder uitnodiging,

Uw kennis ging niet over de schreef met haar begrafenisbezoek. Zij kende de overledene van vroeger en dan mag je er altijd heen, ook al ben je niet persoonlijk verwittigd. Nabestaanden sturen rouwberichten rond naar de kennissenkring van de overledene, maar ze hebben niet van iedereen het adres. Daarom zetten mensen ook rouwadvertenties in de krant: juist omdát ze niet iedereen persoonlijk kunnen bereiken. Of iemand nu een rouwadvertentie in de krant leest of het bericht van een bekende hoort maakt verder niet uit. In principe is iedereen die de overledene gekend heeft en afscheid wil nemen welkom bij de begrafenis.

Soms nemen nabestaanden afscheid in besloten kring. Dan krijgen alleen intimi bericht en verschijnt er geen advertentie in de krant of alleen een advertentie zonder vermelding van plaats en tijd van de begrafenis. Maar in de meeste gevallen vinden nabestaanden het juist prettig als er veel mensen komen, ook verre kennissen van de overledene die niet persoonlijk aangeschreven zijn.

Artikelen in Dood en begrafenis.

Gelabeld met .


Onder de plak bij vriendin

Beste Beatrijs,

Ik ben een vrouw van 25 en heb een kennis die zich mijn beste vriendin noemt. Ze is best aardig, maar ook een vreselijk opdringerig persoon met een flink bord voor haar hoofd. Ze wil steeds afspreken om iets te ondernemen. Ze belt mij iedere dag en bestookt me met sms’jes. Andere vriendinnen van mij ziet ze als een bedreiging. Ze vertelt overdreven verhalen over hen die niet kloppen. Ook leent ze geregeld mijn auto. Ik ben erg slecht in nee zeggen. Ze draagt niet bij in onderhoudskosten maar benzine betaalt ze soms wel. Ik verzin soms zelfs smoesjes, zodat ze de auto niet hoeft te lenen. Ik weet niet goed hoe ik met haar om moet gaan, ze huilt al bij de minste kritiek van mijn kant.

Overheerst door vriendin

Beste Overheerst door vriendin,

U bent slecht in nee zeggen. Dan wordt het hoog tijd dat u dit leert, anders gaat u een heel moeilijk leven tegemoet. Begin met oefenen op deze vriendin. Voer een strikt ontmoedigingsbeleid, want u zit volledig bij haar onder de plak. Zeg de komende weken ‘nee’ tegen alles wat zij vraagt of voorstelt. Als ze langs wil komen, afspraken wil maken of uw auto wil meenemen, zegt u: ‘Nee, dat komt nu niet goed uit’, ‘Nee, daar heb ik geen tijd voor’, ‘Nee, ik heb andere dingen te doen’, ‘Nee, ik heb de auto zelf nodig.’

Haar telefoontjes neemt u niet op. Haar sms’jes beantwoordt u niet. Na enige tijd zal het besef tot haar door druppelen dat u niet meer zo geïnteresseerd bent. Wanneer ze u alsnog in een hoek dringt en vraagt waarom u haar ontloopt, zegt u dat ‘u gestrest raakt van deze vriendschap en dat u het niet meer kunt opbrengen.’ Gaat ze door met waarom-vragen, zegt u dat u de stress nu al weer voelt opkomen en gaat u er snel van door.

Artikelen in Vrienden en kennissen.

Gelabeld met .


Meer generaties onder een dak

Beste Beatrijs,

Kan ik (vrouw, 63 jaar) samen met mijn zoon een huis kopen? Wij zijn allebei zelfstandig en hebben eigen inkomens. Ik woon in een huurflat en mijn zoon in een klein koopappartement. Regelmatig hebben we het er over dat het zo jammer is dat er in deze individualistische maatschappij geen toekomstgerichte woningen gebouwd worden voor dubbele bewoning. Je ziet het nog wel op het platteland, maar het kan zoveel voordelen hebben om met meerdere generaties in een huis te wonen. Verlenen banken leningen aan een ouder en een kind? Zijn we dan automatisch een economische eenheid? Is het een rare overweging?

Toekomstbestendig wonen

Beste Toekomstbestendig wonen,

Samen een huis kopen is iets heel anders dan samen een huis bewonen. Het komt vaak genoeg voor dat ouders (of alleen een verweduwde vader of moeder) samenwonen met een volwassen kind dat nooit het huis uit is gegaan. Dan is het huis eigendom van de ouders (of het staat in ieder geval op hun naam als huurders) en woont het kind bij hen. Ook zie je wel containerwoningen voor senioren in de achtertuin van kinderen.

Uw vraag gaat over het aangaan van een gemeenschappelijke financiële verplichting. Het is heel ongebruikelijk dat een ouder en een kind samen een huis kopen (samen een hypotheek aangaan), omdat verschillende generaties een verschillend uitzicht op het leven hebben. Uw zoon is, vermoed ik, een dertiger. Ongetrouwd, zonder kinderen. Wie weet komt hij over een paar jaar iemand tegen met wie hij een gezin wil stichten. Het is dan niet handig als hij samen met zijn moeder een huis bezit waar verder niemand bij kan. Nog afgezien van de vraag of nieuwe partner in is voor een inwonende schoonmoeder. De constructie kan weer ongedaan worden gemaakt, maar het is ingewikkeld en geeft kapitaalverlies. Ander probleem: de eventuele andere kinderen. Als u nog meer kinderen hebt behalve deze zoon, komen er erfenisproblemen, wanneer u overlijdt en uw zoon in het huis wil blijven wonen, terwijl zijn broers en zussen aanspraak maken op hun rechtmatige deel van de erfenis.

Deze vorm van financiële belangenverstrengeling lijkt me geen goed idee, tenzij uw zoon enig kind is en heel zeker weet dat hij zijn leven nooit met een ander wil of zal kunnen delen en ook heel zeker is dat hij met zijn moeder wil samenwonen en voor haar wil zorgen tot het einde van haar leven. Mensen die samen een huis kopen denken op de lange termijn en vormen belastingtechnisch gesproken inderdaad een economische eenheid. Banken zijn vermoedelijk niet dol op constructies met eigenaren van verschillende generaties en zullen moeilijk doen over het verstrekken van een hypotheek. Het is natuurlijk veel eenvoudiger als één persoon een huis koopt dat geschikt is voor dubbele bewoning. Eén eigenaar is altijd makkelijker dan twee eigenaren. De hypotheek komt dan op naam van de een te staan en de ander kan een stevige huursom betalen. Een andere mogelijkheid is om gezamenlijk een huis te huren met een persoon in de rol van hoofdhuurder. Een huurovereenkomst heeft in ieder geval als voordeel dat die per maand weer op te zeggen is.

Artikelen in Ouders en volwassen kinderen.

Gelabeld met .


Eten aanbieden na het klussen

Beste Beatrijs,

Mijn echtgenote en ik zijn onlangs verhuisd naar een tamelijk groot en oud pand, dat een flinke opknapbeurt behoeft. Wij krijgen daarbij in de weekends veel hulp van vrienden en familie. Ik vind het leuk om deze mensen na een dag hard werken te trakteren op een lekker etentje in een goed restaurant. Mijn vrouw is iets minder bourgondisch ingesteld dan ik en heeft ook iets meer besef van de waarde van geld. Die lekkere etentjes hoeven voor haar niet zo. Een eenvoudig bord pasta of een boterham volstaat volgens haar. Is het onbeleefd om onze gasten na een dag hard werken in ons nieuwe huis zo karig naar huis te sturen?

Adequaat bedanken?

Beste Adequaat bedanken,

Vrienden die de hele dag gratis in uw huis hebben geklust verdienen absoluut een warme maaltijd. U kunt ze in geen geval afschepen met een karig boterhammetje. Pasta met een lekkere saus is prima. Naar een restaurant of zelf koken maakt niet uit. Wanneer u geen werktijd wil inleveren, neemt u de klussers mee uit eten (hoeft geen duur restaurant te zijn). Wanneer u niet te veel geld wil uitgeven, kan uw vrouw of u een uurtje eerder ophouden met verbouwen en een warme maaltijd bereiden (hoeft geen ingewikkeld eten te zijn). Of u bestelt eten en u laat het thuis bezorgen. Zolang u er maar voor zorgt dat uw helpers een volwaardige en smakelijke maaltijd krijgen als beloning voor hun werk.

Artikelen in Column.