Spring naar inhoud


De adviesrubriek ‘Moderne manieren’ gaat over etiquette en verschijnt iedere zaterdag in het dagblad Trouw (bijlage ‘tijd’), maar ook direct op Internet: zie Beatrijs in Trouw. Lees daar haar nieuwste bijdrage. Daarna komen alle problemen op deze website terecht.

Hebt u zelf een vraag over (in)correct gedrag van uzelf of anderen, dan kunt u die insturen via beste@beatrijs.com. U krijgt vrijwel altijd persoonlijk antwoord, en uw vraag kan gebruikt worden voor anonieme publicatie in het dagblad Trouw en op deze website, tenzij u er expliciet bezwaar tegen maakt.

Nu ook te volgen op Twitter! @BeatrijsRitsema

Artikelen in Etiquette.


De betrekkelijkheid van cocktails drinken op een palmenstrand

Kinderen brengen niet het geluk met zich mee dat ouders ervan verwachten. Keer op keer wijzen zogenaamde geluksonderzoeken uit dat mensen zonder kinderen een gemiddeld ietsje hoger niveau van geluk rapporteren dan degenen met thuiswonend nageslacht. Pas als die kinderen het huis uit zijn, stijgt het geluksniveau weer. In het Volkskrantmagazine stond laatst een stuk, waarin ouders ruim de gelegenheid kregen om dit toe te lichten. Een moeder van drie over haar leven voordat er kinderen kwamen: ‘Ik was samen met mijn man en we deden alleen maar leuke dingen: elke avond samen uit eten, nieuwe kleren kopen voor onszelf, weekendjes weg, verre vakanties.’

Het is misschien een beetje flauw om de aandacht te vestigen op de wel heel passief consumptieve aard van het geluk dat deze moeder door haar kinderen door de neus is geboord. Uit eten gaan, nieuwe kleren, de obligate wereldreizen – is dat wat er onder geluk wordt verstaan? Ik ben nog wel bereid om aan te nemen dat dit verlangen niet zozeer de concrete kreeft met mayonaise betreft of de excursie naar Paul Krugers wildpark, als wel de vrijheid om die ervaring na te streven, mocht je de behoefte in je op voelen komen. In plaats van met je geliefde cocktails drinken op een palmenstrand of shoppen in Dubai kun je ook behoefte hebben om ongestoord filosofische werken door te nemen. De vrijheid om individuele genoegens na te jagen neemt onmiskenbaar af, als er kinderen zijn. Tegelijk is het een constatering van het kaliber ‘van regen word je nat’. Het is vervelend om doorweekt te raken in een regenbui, maar wie nodig ergens heen moet, gaat niet zitten zeuren over slecht weer. Die neemt een paraplu of zet een zuidwester op.

Ik heb een met enige regelmaat terugkerende droom, waarin ik mijn intrek neem in mijn vroegere studentenhuis. Ik kom aan met een koffertje, ik zie de postvakjes, waarvan er een op mijn naam staat, ik ga mijn oude kamer binnen en installeer me. Aanvankelijk ben ik blij om weer thuis te zijn, maar vervolgens zie ik allerlei huisgenoten rondscharrelen en vraag ik me met groeiend onbehagen af wat ik als middelbare vrouw eigenlijk te zoeken heb te midden van onbekende jongeren. Zwetend word ik wakker en besef met opluchting dat er niets aan de hand is. Destijds was ik zeer gelukkig (wat dat dan ook mag betekenen) op die studentenflat, maar het idee om dat leventje weer op te vatten is zelfs op droomniveau geen zaligheid maar een regelrechte nachtmerrie. Laat staan in de werkelijkheid.

Ik herinner me oppas- en crècheloze dagen met kleine kinderen, waar geen eind aan leek te komen. Nooit ging er iets langer dan een minuut of tien achter elkaar goed. Elk onbetekenend taakje (naar de supermarkt gaan met rond dwarrelende peuters) stond in het teken van langdradige saaiheid en voortdurende alertheid. Maar het geluk van stilte als iedereen eindelijk op een oor lag staat me ook nog helder voor de geest. Een geluk dat des te groter was naarmate er die dag meer gekrijst was, en dat in mijn idee niet onderdeed voor het geluk van laten we zeggen een avondje bioscoopbezoek, een genoegen dat er minder van kwam dan in de pre-kinderen-periode, maar dat toch redelijk gecompenseerd kon worden door een paar maanden later een video te huren.

Waar wordt geluk aan afgemeten? Zodra je de randen van de realiteit overschrijdt, wordt elke uitspraak hierover gratuit. De vrijheid om impulsen te volgen is fijner dan gebonden zijn aan kinderzorg. Een jong en mooi lichaam bezitten is fijner dan in een uitgezakt lichaam vastzitten aan een ouwe kop met rimpels. Toch weerhoudt dat mensen er niet van om kinderen te krijgen, en oud worden gebeurt gewoon huns ondanks.

Mogelijk draait het in het leven om meer dan alleen persoonlijk geluk. Een goede kandidaat daarvoor lijkt me het gevoel ‘ertoe te doen’, een zwakke formulering voor macht. Als je ziet hoe veel moeite mensen er voor over hebben om van betekenis te zijn, om te worden opgemerkt, om invloed te hebben, dan ligt het voor de hand om voor kinderen te kiezen. Sommige mensen beklimmen de Mount Everest, worden paus of richten een aannemersbedrijf op. Dat is vooral hard werken en het persoonlijke geluk een kwestie van bijvangst. Waar het echt om gaat is dat ze een stempel hebben gezet. Kinderen krijgen is de simpelste manier om te laten zien dat je niet voor niets hebt geleefd. Daar kan geen persoonlijk geluk tegenop.

Artikelen in Column.


Drie zussen en een ketting

Beste Beatrijs,

Na het overlijden van onze moeder heeft onze vader enkele van haar persoonlijke bezittingen, zoals sieraden, aan ons – drie zussen – gegeven als aandenken. Er is hierover geen overleg gevoerd. Ik kreeg een paar kleinigheden zonder enige waarde en daar heb ik vrede mee. Wel is er besproken wie het meest in aanmerking kwam voor de gouden ketting (getaxeerd op 2000 euro) die moeder had gekregen bij de geboorte van het eerste kind. Iedereen vond dat de ketting daarom de oudste zus toekwam.

Omdat deze zus geldgebrek heeft, wil ze de ketting verkopen. Ze wil ook graag dat het sieraad in de familie blijft en vraagt nu of een van ons het van haar wil overnemen. Ik vind dit nogal pijnlijk, want ik vind dat ze het gekregen aandenken aan onze moeder niet aan haar zussen ter verkoop zou moeten aanbieden. Maar mijn oudste zus ziet dit juist als goede oplossing voor iedereen: zij krijgt het geld en het sieraad blijft toch in de familie. Heeft zij gelijk en laat ik me in deze kwestie teveel leiden door emoties?

Sjacheren met een erfstuk

Beste Sjacheren met een erfstuk,

Het was geen goed idee om aan één kind een waardevol object te geven en aan de andere twee kinderen wat frutseltjes. Ook wanneer uw zus de ketting zelf had willen houden, is het een onwenselijke situatie dat zij 2000 euro heeft gekregen en de andere twee niets. Dat kan alleen, wanneer de waarde van die ketting was genoteerd om te zijner tijd met de totale erfenis verrekend te worden. De waarde van de ketting hoort in mindering te worden gebracht op de latere erfenis van de oudste zus.

Nu uw zus de ketting in bezit heeft, mag zij ermee doen wat ze wil, dus ook te gelde maken. Zij wil hem aan u of aan uw andere zus verkopen à 2000 euro ‘zodat de ketting in de familie blijft’. Dat kan niet. Als ze hem wil verkopen, moet ze een koper buiten de familie vinden. De beste manier om hier uit te komen is als uw zus de ketting teruggeeft aan vader. Als iedereen wil dat de ketting in de familie blijft, kan een van de jongere zussen zich aanmelden als belangstellende. Die krijgt hem dan, met als aantekening dat de andere twee zussen een claim op de erfenis bezitten van ieder 2000 euro. De oudste zus kan eventueel een verzoek bij vader indienen om die 2000 euro nu alvast te krijgen. De andere zus-zonder-ketting heeft eveneens recht op 2000 euro. Of die twee maal 2000 euro nu worden uitgekeerd of later hangt af van de financiële reserves van uw vader. Het is in ieder geval belangrijk dat de drie zussen financieel in gelijke mate worden bedeeld.

Artikelen in Ouders en volwassen kinderen.

Gelabeld met .


Aanpak tweede huwelijk

Beste Beatrijs,

Ik heb kortgeleden mijn vriendin ten huwelijk gevraagd en zij heeft volmondig ja gezegd. We zijn al twee jaar erg gelukkig en we zien er naar uit om de rest van ons leven samen door te brengen. Er is wel een dilemma. Mijn verloofde wil graag een grote bruiloft met veel gasten en een feest. Voor mij is het mijn tweede huwelijk en ik zie het eigenlijk niet zo zitten om het heel groots te vieren. Grote feesten liggen niet zo in mijn aard en de kosten zijn ook aanzienlijk. Anderzijds wil ik mijn verloofde ook niet teleurstellen. Wat is een goede aanpak?

Een tweede huwelijk

Beste Een tweede huwelijk,

Overleg met uw vriendin en zoek een compromis, waar u beiden tevreden mee kan zijn. Voor haar is het de eerste keer dat ze gaat trouwen, dus het is wel te begrijpen dat ze hier een uitroepteken bij wil plaatsen. Voor u hoeft het niet zo, want u hebt het allemaal al een keer meegemaakt. Voor u beiden geldt in ieder geval dat dit hopelijk uw laatste huwelijkssluiting is en daarmee toch een bijzondere gelegenheid. Ik zou zeggen: stuur aan op een informeel feest. Geen gedoe met extravagante bruidsjurken, overdreven decoraties of koetsen. Geen avondkleding, geen aparte programmaonderdelen voor verschillende soorten gasten, maar gewoon een vrolijk feest, waar iedereen die iets betekent in uw leven welkom is. Bied een lopend buffet aan met lekker, niet al te prijzig eten. Muziekje erbij, drankje erbij en alles wijst zich vanzelf. U kunt beter bezuinigen op uiterlijk vertoon dan op het aantal gasten.

Artikelen in Bruiloft.


Bezoekers blijven plakken

Beste Beatrijs,

Laatst had ik op een zondagmiddag een bevriend gezin met twee jonge kinderen op bezoek. Zij wonen aan de andere kant van het land, dus we zien elkaar niet zo veel. Ze kwamen zoals afgesproken om 14 uur. Op het eind van de middag maakten ze geen aanstalten om te vertrekken. Ik was er niet op voorbereid dat ze zouden blijven eten en had niet genoeg eten in huis. Daarnaast was ik na de drukke middag met rondrennende kinderen wel toe aan wat rust en een avondje alleen. Ik heb toen eerlijk gezegd dat ik niet op hen gerekend had voor het avondeten. Had ik eten moeten bestellen, pizza’s of zo, om ze niet hongerig naar huis te laten gaan? Was ik onbeleefd, of waren zij onbeleefd dat ze bleven plakken tot etenstijd?

Bezoekers blijven te lang

Beste Bezoekers blijven te lang,

Om dit soort misverstanden te voorkomen is het handig om van tevoren duidelijk af te spreken wat de bedoeling is: of er wel of niet samen gegeten wordt. Los van concrete afspraken is het niet erg gastvrij om een gezin van de andere kant van het land te laten komen zonder dat er een of andere vorm van eten bij te pas komt. 14 uur is geen etenstijd (mensen die dan arriveren hebben de lunch achter de rug). Als u ervan uitgaat dat ze eind van de middag weer vertrekken, hebben ze eigenlijk niets op hun tand gekregen, behalve thee of koffie met een koekje. Voor mensen die van ver moeten komen is dat aan de karige kant. Ze moeten om 17 uur een uur of anderhalf terugrijden en dan alsnog hun avondeten klaarmaken of onderweg een restaurant aandoen.

Als u de avond voor uzelf wilt hebben, kunt u hen beter om een uur of 12 uitnodigen en een lunch serveren, met soep of een salade erbij. Dan kunnen ze in de loop van de middag weer vertrekken en hebben ze toch iets substantieels te eten gehad. Nu is dit gezin met een rammelende maag naar huis gestuurd. Het was inderdaad aardiger geweest, als u met een blik op de klok had aangeboden om iets te improviseren op etensgebied, al was het maar een paar blikken soep opwarmen, dan wel wat pizza’s of Chinees te laten bezorgen. Mogelijk was uw voorstel afgeslagen, omdat ze andere plannen hadden, maar het gaat om het aanbod.

Artikelen in Visite.

Gelabeld met .


Een geheim tussen miljoenen geheimen is geen geheim meer

De onthullingen van klokkenluider Edward Snowden over de spionage van de Amerikaanse inlichtingendienst zorgden voor een wereldwijd schandaal met tal van repercussies in afzonderlijke landen, zoals het afluisteren van Angela Merkel en, in Nederland, de kwestie of minister Ronald Plasterk wel of niet op de hoogte was. Toch bleef de reactie onder gewone internetgebruikers en mobiele telefoneerders opmerkelijk tam. Het leek alsof het weinig mensen wat kon schelen dat hun e-mails, telefoonverkeer en surfgedrag tot op de klik nauwkeurig werden opgeslagen voor nadere inspectie.

Het ging, zoals de autoriteiten bezwoeren, bij telefooncontacten alleen maar om ‘geaggregeerde metadata’, met andere woorden niet om de inhoud van communicatie, maar om wie er met wie contact onderhield. Tja, hoe geruststellend is het idee dat een veiligheidsambtenaar een stapel enveloppen op z’n bureau heeft en daarvan netjes de geadresseerde en de afzender op een lijst noteert? Als het landsbelang dat eist, gaat die envelop natuurlijk toch open.

Datgene wat iemand bijzonder maakt verdwijnt in een oceaan van zinloze feiten.

Gewone burgers lopen om twee redenen niet warm voor een principiële discussie over privacy. De ene is het bekende sentiment ‘ik heb niets te verbergen’. Dit komt voort uit het idee dat geheime diensten zich nu eenmaal moeten bezighouden met de jacht op terroristen en als dat lukt via het speuren in internetdata, des te beter. Een eerzame burger heeft daarvan niets te duchten. De andere reden is diffuser en heeft te maken met wat men onder privacy verstaat. Geheimen worden vooral gekoesterd ten opzichte van personen – op niveau van internationale instanties verliezen ze aan betekenis, zeker wanneer de particuliere geheimen van een persoon op een hoop worden gegooid met die van miljoenen andere individuen. Datgene wat iemand bijzonder maakt verdwijnt in een oceaan van zinloze feiten. En dan nog: wat stellen de spiedende ogen van de NSA eigenlijk voor, wanneer ze niet eens in staat zijn om een van de radar verdwenen Boeing op te sporen?

Tegen het elektronisch patiëntendossier bestond en bestaat wel maatschappelijk verzet, omdat het heel goed denkbaar is dat medische informatie over een persoon door verzekeraars of kwaadwillende particulieren uit zo’n systeem wordt gelicht. De databerg die de NSA verzamelt is te groot en te veel. Hoe meer big data om door te ploegen, hoe moeilijker het wordt om nog iets relevants naar boven te halen. Op het commerciële vlak wordt ook voortdurend geknaagd aan de privacy van de individuele burger. Google en Facebook schotelen gebruikers op grond van hun klikgedrag speciaal toegesneden advertenties voor, zodat je bestookt wordt met reclame voor lamswollen truien, terwijl je er net een hebt aangeschaft en er dus geen nodig hebt. Natuurlijk kreeg de ING-bank woede over zich heen, toen bekend werd dat ze aankoopgegevens van klanten wilden doorverkopen aan bedrijven, zodat die gerichte advertenties konden versturen. Rot op met je reclame!

Privacyschending vanuit commerciële motieven is irritant, maar niet gevaarlijk. Tenslotte beslist iedereen nog altijd zelf waar die z’n geld aan wil spenderen. Privacyschending van overheidswege interesseert de meeste mensen evenmin, omdat ze de staat vertrouwen. Dat kan verkeerd uitpakken, wanneer een staat zich ontpopt tot dictatuur en zich tegen (een deel van) de eigen burgers keert, maar daar is op dit moment in de westerse democratieën geen sprake van, dus de desinteresse van burgers om er een principezaak van te maken valt wel te begrijpen. Sabotage kan altijd later nog.

Wie in Amerika echt paranoïde is over de verzameldrift van de overheid kan intussen de nieuwe app ‘Secret’ aanschaffen (in Europa nog niet op de markt) als een vervanging van Facebook. Hierop kunnen mensen anoniem geheimen delen met hun eveneens anonieme vrienden. Eindelijk kun je, niet gehinderd door sociale conventies en de plicht om façades op te houden, je fetisj opbiechten, de nare gewoontes van de baas wereldkundig maken en speculeren over wat de buurvrouw in haar schild voert. Zonder digitale sporen achter te laten! De app schijnt in korte tijd enorme aftrek te hebben gevonden. Afgezien van de bedenkelijke ethiek ervan vraag ik me af wie geïnteresseerd kan zijn in anonieme, privacygevoelige uitingen. Roddel over onbekende personen is vooral saai en roddel over bekenden alleen de moeite waard, als de verteller geen masker draagt. Qua sabotage van de NSA zal die Secret-app geen zoden aan de dijk zetten.

Artikelen in Column.


Vrouwen reageren niet

Beste Beatrijs,

Enige maanden geleden ben ik (man, vijftiger) begonnen met daten via bekende, serieuze datingsites. Ik ga hierbij zorgvuldig te werk. Aan een dame wier profiel mijn interesse heeft gewekt stuur ik een kort mailtje – nooit een standaardbericht. Altijd probeer ik duidelijk te maken waarom de dame in kwestie er voor mij uitspringt. Nu begrijp ik heel goed dat mijn berichtjes niet altijd zullen aanslaan. Dat hoort bij internetdating. Wat ik wél erg vervelend vind is dat ongeveer de helft van de dames helemaal niet reageert. Sommige datingsites maken dat ‘even reageren’ heel gemakkelijk. Je drukt op de ‘geen interesseknop’ en er wordt een net afwijsberichtje verstuurd. Maar zelfs dat is voor velen kennelijk al te veel moeite.

Ik vind dit gedrag ronduit lomp en respectloos. Als je in de offline wereld door iemand op een beleefde wijze wordt aangesproken, doe je toch ook niet net alsof die ander lucht is? Ze vernederen mij door me te laten wachten op een antwoord dat nooit komt. Bovendien vertragen ze de boel. In wezen plegen de niet antwoordende dames obstructie in het proces van zoeken en daten. Bij mij kan iedere nette mailster rekenen op een reactie. Die reactie kan ook ‘nee’ zijn. Voor mij is dat een kwestie van fatsoen. Stel ik te hoge eisen?

Geen sjoege

Beste Geen sjoege,

Uw ergernis is terecht, tegelijk is er helemaal niets aan te doen. Uw manier van opereren bij internetdating is correct, rationeel en efficiënt, maar de praktijk leert nu eenmaal dat er allerlei types op die sites rondhangen die zich totaal niet bekommeren om het geestelijk welbevinden van hun mededaters en zelfs nog te beroerd zijn om de ‘geen interesseknop’ in te drukken. In de internetdatingwereld gaat het er vaak onbeleefd, onverschillig en harteloos aan toe.

Wie zich op het terrein van  internetdating begeeft treedt de poolcirkel binnen.

Hoe dat komt? Dat is nu precies het verschil tussen het echte leven, waarin fysieke nabijheid automatisch dwingt tot het in acht nemen van bepaalde egards, en het anonieme schuttersputje van internet, waar mensen zich onaangenaamheden kunnen permitteren, omdat er geen consequenties volgen. Wie zich op het terrein van  internetdating begeeft, zal zich van tevoren moeten harnassen alsof er een mijnenveld wordt betreden en zich moeten inpakken, alsof hij de poolcirkel binnen gaat. Hoe meer grofheid u verwacht, hoe minder mentale knauwen u zult oplopen.

Persoonlijk vind ik dat het altijd beter werkt om mensen in het gewone leven te ontmoeten. Ga bij een leesclub (als man hebt u de vrouwen voor het uitkiezen), ga roeien, korfballen of zingen in een koor, word actief in een politieke partij – zo leert u vrouwen terloops en op een veel rustiger manier kennen. Wilt u toch doorgaan met internetdaten, kan het overigens geen kwaad om in uw berichtjes niet alleen het profiel van de vrouw in kwestie te vleien (veel vrouwen zitten niet te wachten op projectie), maar ook nog een paar informatieve zinnen over uzelf erbij te schrijven. Een klein grapje verhoogt eveneens de attentiewaarde van uw mail. Hoe dan ook, het belangrijkste is dat u zich een onthechte houding aanmeet. Beschouw uw initiatiefberichtjes als een soort flessenpost op hoop van zegen. Wat u aan respons terugkrijgt overtreft dan tenminste uw verwachtingen.

Artikelen in Internet en e-mail, Liefde en relaties.

Gelabeld met , .


Geld is geen leuk cadeau

Beste Beatrijs,

Mijn neef (zoon van mijn zus) wordt 19. Hij heeft de familie een mail gestuurd met daarin een cadeau-suggestie, namelijk geld. Dit gebeurt vaker, het is een rijk huishouden, de kinderen hebben alles al en willen alleen geld. Ik heb geen zin om geld te geven, ik heb een leuk boek op het oog dat hij zeker interessant zal vinden. Een mooi levensbeschouwelijk boekje. Dat is persoonlijker dan geld en minder plat. Is het heel erg flauw van mij om hem dat toch te geven, onder het mom van: ik had het al gekocht? Of zal ik gewoon lappen en niet zeuren?

Neef wil geld

Beste Neef wil geld,

Als u iets op het oog hebt, wat u leuk vindt om te geven en waarvan u denkt dat uw neef het ook zal waarderen, kunt u dat natuurlijk prima cadeau doen. Geld is niet zo’n interessant cadeau, hoewel verjaardagen van tieners die ergens voor sparen vaak wel op die manier worden afgehandeld. Maar u kunt de suggestie best negeren. Als de jongen met zijn verjaardag toch al van alle kanten geld binnen krijgt, vindt hij het misschien zelfs wel leuk om ter afwisseling een zelfbedacht cadeau te krijgen.

Artikelen in Cadeaus.

Gelabeld met .


Zuinige vriend

Beste Beatrijs,

Sinds drie jaar heb ik een latrelatie met een lieve, leuke en een beetje excentrieke man. Mijn vriend is erg zuinig en vindt vervanging van spullen pas nodig als iets kapot is. Zijn huis staat vol met afgetrapte meubels, maar dat maakt hem niet uit. Hij heeft overigens geld genoeg, daar ligt het niet aan. Zijn bed, dat hij met velen heeft gedeeld, is minstens dertig jaar oud. Vervanging ervan lijkt mij een mooie bevestiging van de relatie die wij inmiddels hebben opgebouwd. Ik heb aangeboden om een nieuw bed te kopen, omdat het mijn prioriteit is en niet de zijne, maar hij wil het niet. Hij vindt het onnodig. Het onderwerp is verder niet bespreekbaar en als hij ja zou zeggen, dan is het om van mijn gezeur af te zijn. Houdt hij niet genoeg van mij of ben ik te veeleisend?

Vriend houdt poot stijf

Beste Vriend houdt poot stijf,

Stel uw vriend voor een fait accompli. Deel hem mee dat u een nieuwe matras, nieuw dekbed, nieuwe lakens, de hele mikmak gaat aanschaffen en dat hij het binnenkort thuisbezorgd kan verwachten. Wat is zijn probleem als u alles betaalt? Uw vraag ‘of hij genoeg van u houdt’ laat ik in het midden, maar als hij een reactie geeft in de trant van ‘over mijn lijk dat er hier een nieuw bed in huis komt’, laat hij zien dat hij het belangrijker vindt om zich in zijn eigen mottige troep rond te wentelen dan zijn vriendin ter wille te zijn met een alleszins redelijk verlangen. Instemmen met de aanschaf om van uw gezeur af te zijn is geen ideale, maar wel voldoende motivatie. Blijft hij categorisch nee zeggen, dan is hij de excentriciteit voorbij. Dan is hij niet helemaal fris in zijn hoofd, een probleem waarvoor een nieuw bed geen oplossing zal vormen.

Artikelen in Liefde en relaties.

Gelabeld met .


De bijl valt nu bij elf jaar

Het was weer raak: middelbare scholen openden hun inschrijvingsperiode en de bekende foto’s werden gepubliceerd van ouders die de nacht ervoor in slaapzakken voor de poort waren gaan liggen om een plaatsje voor hun kind te bemachtigen. Vernederende taferelen. In steden in de Randstad is al jaren een moordende concurrentie aan de gang om toegang tot gewilde middelbare scholen. Vaak gaat het om gymnasia die zich in een ongekende populariteit mogen verheugen, maar het kunnen ook vwo/havo-scholen zijn of exclusieve vmbo-t scholen (de ouderwetse mavo zonder wat daar tegenwoordig allemaal onder hangt). Bij overinschrijving wordt geloot tussen de aanmelders, een systeem dat in geval van uitloting bij sommige ouders zo veel woede opwekt dat ze rechtszaken aanspannen – overigens zonder succes. De concurrentie over een plaats op een gewilde school vaart onder de vlag van kwaliteit (ouders die het beste voor hun kind willen), terwijl monoculturaliteit minstens zo’n sterke drijfveer is. Veiligheid zoekt men vooral onder ons soort mensen.

Het valt goed te begrijpen dat ouders zich als leeuwen in de strijd werpen. De vervolgopleiding na de basisschool is zo’n beetje de belangrijkste beslissing voor een kind. Er zijn enorme financiële belangen mee gemoeid. Het verschil tussen vwo- en vmbo-gediplomeerden bedraagt 30.000 euro op jaarbasis. Juist omdat de toekomst van een kind ervan afhangt, is het heel vreemd dat het Ministerie van Onderwijs heeft besloten om de Cito-eindtoets die normaal in februari wordt afgenomen per 2015 naar april te verschuiven. De motivatie hiervoor is dat er op die manier een eind komt aan de huidige routine van maandenlang slabakken en musicals instuderen in de tweede helft van het schooljaar in groep 8. Een paar maanden extra regulier en serieus lesgeven zal het niveau van de leerlingen ten goede komen.

Het gevolg van het naar achteren schuiven van de eindtoets is wel dat de middelbare scholen de Cito-score niet meer kunnen betrekken bij hun toelatingsprocedure. De uitslag komt te laat, de inschrijvingen moeten dan al rond zijn. Dit betekent dat het schooladvies van de leraar in groep 8 doorslaggevend wordt. Waarom wordt die Cito-toets dan überhaupt nog afgenomen, als de leraar toch beslist?

Toegegeven, de docent van groep 8 kent de kinderen heel goed en weet precies wat voor vlees hij in de kuip heeft. De beoordeling van de leraar en de Cito-score komen grotendeels overeen en vaak genoeg krijgen kinderen met een tegenvallende testscore op advies van hun docent het voordeel van de twijfel mee en mogen ze toch naar de Havo bijvoorbeeld. Maar de leraar is niet onfeilbaar. Ook leraren lijden aan vooroordelen en koesteren, al dan niet bewust, vage persoonlijke voor- en afkeuren. Of ze neigen ertoe een kind ervoor te behoeden dat het op z’n tenen moet lopen en mogelijk faalt. Altijd weer zijn er kinderen die een onverwacht glanzende Cito-score halen, waarmee ouders het schooladvies van de leraar kunnen overrulen.

Laatbloeiers hadden het altijd al moeilijk, maar nu wordt hun helemaal de pas afgesneden.

Het aantal kinderen van wie de cito-score en het schooladvies elkaar ontlopen is niet heel groot, maar ze zijn er wel, en als die hele Cito-toets niet meer in aanmerking wordt genomen, neemt de willekeur in de selectieprocedure toe. Middelbare scholen die toch een hard criterium willen laten meewegen en niet willen blindvaren op het oordeel van de leraar zullen de leerlingscores van de entreetoets (een soort Cito-toets maar dan afgenomen in groep 7) opvragen. De scores hierop lopen grotendeels parallel aan de scores op de eindtoets, dus dat is een prima voorspeller voor later schoolsucces, maar het komt er wel op neer dat de toekomst van een kind nog eerder wordt bepaald: de bijl valt niet bij 12, maar al bij 11 jaar! Laatbloeiers hebben het altijd al moeilijk gehad, maar nu wordt hun helemaal de pas afgesneden.

De vraag is of vroege selectie van kinderen voor schoolsoorten nog wel opportuun is in deze tijd, waarin voor dyslectici, hoogbegaafden, adhd’ers en andere rugzakklantjes toch al voortdurend onderwijs op maat moet worden ingericht. Een brede school, waarbinnen leerlingen individuele trajecten op verschillende niveaus kunnen afleggen, zou selectie op jonge leeftijd overbodig maken. Met Grieks en Latijn voor de liefhebbers en herhaling van basisschoolstof voor degenen die dat nodig hebben. Wie per vak meer aan kan schuift een niveautje omhoog. Waarom is dat middenschoolplan eigenlijk ooit afgeschoten?

Artikelen in Column.