Spring naar inhoud


Wekelijks ‘Moderne manieren’ in uw inbox ontvangen? Abonneer u nu op de Nieuwsbrief!

De adviesrubriek ‘Moderne manieren’ gaat over etiquette en verschijnt iedere zaterdag in het dagblad Trouw (bijlage ‘tijd’), maar ook direct op Internet: zie Beatrijs in Trouw. Lees daar haar nieuwste bijdrage. Daarna komen alle problemen op deze website terecht.

Hebt u zelf een vraag over (in)correct gedrag van uzelf of anderen, dan kunt u die insturen via beste@beatrijs.com. U krijgt vrijwel altijd persoonlijk antwoord, en uw vraag kan gebruikt worden voor anonieme publicatie in het dagblad Trouw en op deze website, tenzij u er expliciet bezwaar tegen maakt.

Ook te volgen op Twitter! @BeatrijsRitsema

Artikelen in Etiquette.


Dubbele nationaliteit, dubbele plichten

‘Pleur op!’ was het wel heel onparlementaire commentaar van Rutte in Zomergasten na een fragment met woedende Turks-Nederlandse demonstranten die een verslaggever het werken onmogelijk maakten. Oftewel: rot op naar je eigen land! Je kunt je afvragen of de premier hier zijn boekje niet te buiten ging – de demonstranten waren immers ‘gewoon Nederlanders’ en een uitzinnige hooligan kun je ook niet tot persona non grata verklaren en verbaal het land uit trappen. Toch is er een verschil tussen deze twee groepen, namelijk het dubbele paspoort, dat hoe je het ook wendt of keert tot een ander soort burgerschap leidt. Mensen met een dubbel paspoort kunnen wel degelijk switchen van land, als het ene hun niet bevalt. Het dubbele paspoort geeft een dubbele loyaliteit en daarmee een dubbelzinnige status aan het burgerschap.

Loyaliteit aan het land waar je toevallig bent geboren is geen populaire notie in kosmopolitische kringen, waar überhaupt het idee van de natiestaat als reactionair wordt beschouwd en open grenzen en vrij verkeer van mensen worden gepropageerd. Zelf had ik ook geen probleem met dubbele paspoorten, sterker, mijn eigen dochter heeft naast de Nederlandse ook de Amerikaanse nationaliteit vanwege het simpele feit dat ze daar geboren is. Handig voor als ze daar zou willen studeren of werken. Leuk dat ze op afstand kan meedoen aan de presidentsverkiezingen. En, had ik in mijn achterhoofd, mocht op een gegeven moment in Europa de pleuris uitbreken, kan ze zich moeiteloos in Amerika vestigen en vervolgens de rest van de familie binnenhalen.

Het was heel dom van mij om te denken dat het bezit van een Amerikaans paspoort louter voordelen zou opleveren.

Dit scenario zou nog steeds geëffectueerd kunnen worden, maar er staan ook aanzienlijke nadelen tegenover: belasting betalen boven een niet eens zo extreem hoge inkomensgrens en heel veel belasting betalen over erfenissen en vermogens. Dit alles los van de belasting die een dubbel-paspoorthouder toch al betaalt in het land waar hij/zij woonachtig is. Deze wetgeving is vooral bedoeld om rijke Amerikanen die zichzelf en hun geld in het buitenland hebben geparkeerd aan hun verplichtingen te laten voldoen, maar de fiscus maakt geen onderscheid tussen deze groep belastingontduikers en de mensen die alleen maar daar geboren zijn en verder nooit iets met dat land te maken hebben gehad. Oké, als je geen bemoeienis wil, kun je kiezen om het Amerikaanse staatsburgerschap op te geven, maar dat kost ook geld! Vervelend allemaal, maar het was om te beginnen heel dom van mij om te denken dat het bezit van een Amerikaans paspoort louter voordelen zou opleveren. Elke staat kent zijn burgers plichten toe.

In Nederland beschikken zo’n anderhalf miljoen mensen over een dubbel paspoort. Degenen die uit Marokko afkomstig zijn kunnen dat niet eens opgeven, al zouden ze willen. De Marokkaanse overheid decreteert dat elke burger en zijn of haar kinderen (en daar weer de kinderen van) tot in eeuwigheid Marokkaans blijft. Over demografisch imperialisme gesproken. Van een Turks paspoort kun je in theorie iets makkelijker af, maar dat kost ook weer geld. Bovendien is elke mannelijke Turkse paspoorthouder tot z’n 45ste dienstplichtig, een militaire dienstplicht die afkoopbaar is voor tienduizend euro. Zo wordt de Turkse staatskas gespekt door in het buitenland woonachtige paspoorthouders, alweer tot in lengte van dagen.

Het is niet zo vreemd dat Marokkaanse en Turkse Nederlanders loyaliteit blijven houden met hun land van oorsprong, zolang die landen zich blijven bemoeien met hun geëmigreerde burgers. In Europa overwegen sommige landen om de dienstplicht te herinvoeren. Ook CDA-leider Buma lijkt dit een goed plan, zowel voor jongens als meisjes. Als dit ervan komt (voorlopig wordt het idee alleen maar weggelachen), dan zijn Turks-Nederlanders helemaal de klos. Moeten ze twee keer opdraven of betalen. Het zou de kwestie van de dubbele paspoorten extra op scherp zetten. In een vermeend kosmopolitische wereld wordt het begrip natiestaat met de bijbehorende rechten en plichten alleen maar pregnanter.

Artikelen in Column.


Als een man geen ‘nee’ wil horen

Beste Beatrijs,

Ik ben een vrouw van 26 die na tien jaar relatie weer single is. Ik heb een probleem met vasthoudende mannen die iets met mij willen. Als ik zeg dat ik geen interesse heb, willen ze daar niets van weten. Ze komen gewoon weer terug. Ze sturen Facebook-berichtjes of proberen dingen over mij te weten te komen via mijn vrienden en kennissen. Ik moet wel heel luid en duidelijk zeggen dat ik geen interesse heb, anders blijven ze doorgaan. Een vriendin met wie ik dit besprak zei dat de meeste vrouwen, als ze een man afwijzen, niet bedoelen dat ze echt geen interesse hebben, maar dat ze zich niet meteen gewonnen willen geven. Zoals de Engelsen dat noemen: playing hard to get. Ik vind dat onzin en ook erg ouderwets. Als een man mij leuk vindt en ik hem ook, ga ik dat niet ontkennen. Ben je werkelijk een nettere vrouw als je iemand weken aan het lijntje houdt? En als vrouwen massaal nee zeggen als ze ja bedoelen, begrijpen mannen niet meer waar de grenzen liggen bij een vrouw. Dat zorgt voor een hoop ongemakkelijke situaties. Wat is uw mening hierover?

Vasthoudende mannen

Beste Vasthoudende mannen,

Playing hard to get heeft vooral z’n nut in de beginfase van de hofmakerij.

Als een vrouw consequent nee zegt, kan er geen misverstand zijn bij de tegenpartij over wat ze bedoelt. Ze bedoelt dan gewoon nee. Playing hard to get is iets anders. Dat is de ene keer ja zeggen en dan weer nee. Bijvoorbeeld ja op het voorstel om samen iets te gaan drinken en vervolgens nee, wanneer de man denkt dat er nu aan seks gedaan kan worden. Of een paar keer ja zeggen op uitnodigingen om uit te gaan en bij een volgend voorstel van de man nee zeggen omdat ze het zonder nadere toelichting ‘te druk’ heeft. Playing hard to get is op een flirterige manier iemand aan het lijntje houden: aantrekken en afstoten, zich dagenlang onbereikbaar houden en dan ineens weer opduiken. Deze wispelturigheid draagt bij aan de onzekerheid van de man en kan, doordat er op onvoorspelbare momenten toch een beloning optreedt (namelijk wanneer de vrouw ja zegt) ervoor zorgen dat hij harder gaat lopen om haar helemaal voor zich te winnen. Dit soort spelletjes heeft vooral z’n nut in de beginfase van de hofmakerij – als een vrouw er te lang mee doorgaat, krijgt het ontegenzeggelijk iets vermoeiends – maar het is in ieder geval heel wat anders dan iemand consequent afwijzen. Hoeveel afwijzingen nodig zijn verschilt per man, maar doorgaans druipt een gegadigde wel af, wanneer hij voor de tweede keer bot heeft gevangen. Het domweg negeren van ongewenste berichtjes of appjes is trouwens ook heel effectief.

Artikelen in Liefde en relaties.

Gelabeld met .


Wat zeggen de schoonkleinkinderen?

Beste Beatrijs,

Mijn vrouw en ik hebben drie dochters, die ons aanspreken met pa en ma. Hun partners spreken ons, zoals wij zelf voorgesteld hebben, aan met onze voornamen. Onze kleinkinderen spreken ons aan met opa en oma. Tot zover niets bijzonders. De kleinkinderen zijn intussen in de leeftijd dat zij relaties hebben. Tot ons plezier komen de kleinkinderen nogal eens bij ons bezoek samen met hun vriend of vriendin en blijven in sommige gevallen ook slapen. De relatie met die schoonkleinkinderen is prima. Het enige lastige is dat wij niets kunnen bedenken hoe de schoonkleinkinderen ons het beste kunnen aanspreken. Heeft u een tip?

Aanspreekvorm

Beste Aanspreekvorm,

Meestal zijn mensen gewoon met elkaar aan het praten zonder dat ze voortdurend elkaars voornaam of correcte aanspreektitel gebruiken.

De kwestie tutoyeren of vousvoyeren gaat vooraf aan de aanspreekvorm. Waarschijnlijk zeggen deze schoonkleinkinderen op dit moment ‘u’ en ‘meneer/ mevrouw’ tegen u. En ik neem aan dat de kleinkinderen u tutoyeren. Die zeggen dus ‘opa/ oma’ en ‘jij’. Als u de relatie met de schoonkleinkinderen wil deformaliseren, kunt u in de eerste plaats voorstellen dat zij u in het vervolg ook tutoyeren, net als de kleinkinderen. Vervolgens is het voor de aanspreekvorm een kwestie van smaak. De voornaam is een mogelijkheid, net als de schoonkinderen doen, maar is misschien iets te familiair gezien het leeftijdsverschil. U kunt ook voorstellen dat ze opa Kees en oma Fien zeggen. De aanspreektitel opa/ oma Voornaam wordt veel gebruikt door kleinkinderen van hertrouwde mensen. Bedenk dat dat hele aanspreken eigenlijk niet zo veel voorkomt. Meestal zijn mensen gewoon met elkaar aan het praten zonder dat ze voortdurend elkaars voornaam of correcte aanspreektitel gebruiken. De vraag tutoyeren of vousvoyeren is relevanter dan de aanspreekvorm.

Artikelen in Aanspreken en begroeten, Grootouders en kleinkinderen.

Gelabeld met .


Datumobsessie

Beste Beatrijs,

Mijn man en ik staan niet heel uitgebreid stil bij onze trouwdag. Meestal gaan we samen uit eten, soms gaan we alleen maar met de kinderen een ijsje eten op een terras. Een jaarlijks terugkerende ergernis is dat mijn schoonouders dit feestje met ons mee willen vieren. Zo maakten we mee dat ze met de oppas aan de koffie zaten, toen wij thuiskwamen van een romantisch dinertje met ons tweeën, en de rest van de avond bleven zitten.

Andersom worden wij ieder jaar op hun trouwdag bij hen thuis verwacht om met kinderen en kleinkinderen samen te eten. Ook als dit op een doordeweekse dag valt, wat voor ons vaak moeilijk is wegens clubjes of werk. Als wij om praktische redenen een verjaardagsfeestje in het weekeind houden, nodigen ze zichzelf uit om op de feitelijke verjaardag ook langs te komen. Dit is uiteraard niet de bedoeling, maar voor hen zijn data erg belangrijk. Moeten wij rekening houden met hun datumobsessie? Dit zorgt steeds voor wrijving.

Hechten aan de datum

Beste Hechten aan de datum,

Een kwestie van duidelijkheid betrachten tegenover de schoonouders. Zij hechten aan data. U niet. U bent de baas over uw eigen feestelijkheden, zij over die van hen. Als u uw verjaardagen/ huwelijksjubilea op een andere dag wil vieren dan de eigenlijke datum (of u wil ze helemaal niet vieren, dat kan ook), dan moet u dat van tevoren duidelijk tegen uw schoonouders aankondigen. U zegt dan: ‘Het feestje is dan-en-dan en op de dag zelf doen we niets, zijn we er niet of doen we iets anders, en ontvangen we in ieder geval geen bezoek. Sorry voor het ongemak, maar zo doen we het nu eenmaal.’

Voor de feestjes van uw schoonouders, mogen zij zelf beslissen hoe ze het aanpakken. Als u in de gelegenheid bent om langs te gaan op de dag zelf, dan doet u dat. Als de datum van hun feestelijkheden u slecht uitkomt vanwege werk of andere verplichtingen, zegt u vriendelijk af onder het motto ‘helaas lukt het ons deze keer niet, volgende keer zijn we weer van de partij’.

Artikelen in Feestdagen, Schoonfamilie.

Gelabeld met .


Wat ik allemaal gemist heb in mijn jaren met de pil

Onder jonge vrouwen heerst pilmoeheid, lees ik met enige regelmaat. Ze hebben er genoeg van om zichzelf hormonen toe te dienen, ze voelen zichzelf een slaaf van de farmaceutische industrie, ze hebben last van bijwerkingen, ze willen terug naar hun natuurlijke staat. Een paar maanden geleden deed Bregje Hofstede in de Correspondent verslag van wat er gebeurde, toen ze ermee stopte: van eens in de twee maanden een orgasme tot tien keer per week. Vorige week was het in de Volkskrant de beurt van Angela Wals. Ze schreef dat ze rondom de ovulatie, die ze sinds ze met de pil was opgehouden altijd voelde, ‘zin kreeg om een willekeurige man met baard en tatoeages van straat te trekken.’

Blijkbaar vormt een maandelijks opvlammend, aspecifiek libido, culminerend in een waterval van orgasmes, een niet te onderschatten onderdeel van de natuurlijke staat van de vrouw. En er was meer: Wals’ gedachten werden helderder, emoties kleurrijker, hogere pieken, diepere dalen. Tjonge, ik heb wel veel gemist tijdens mijn jarenlange pilgebruik. Hoewel ik me van de tijd daarvoor en de tijd daarna – vruchtbaarheid in beide periodes prima op peil – niet kan herinneren ooit de aanvechting gehad te hebben om een onbekende baardmans naar mijn hol te slepen, laat staan een met tatoeages.

Mijn libido moet er van stonde af aan vrij bleekjes uit hebben gezien. Vandaar natuurlijk dat ik nooit enig verschil bij mezelf heb opgemerkt met de pil wel of niet slikken. Geen bijwerkingen, geen gewichtstoename, geen vermindering van vrouwenkwaaltjes (die ik toch al niet had), geen stemmingsschommelingen, alleen maar de verheugende zekerheid om niet ongewenst zwanger te worden in tijden van recreatieve promiscuïteit. Iets om de medische wetenschap ten diepste dankbaar voor te zijn.

Voor de beschikbaarheid van de pil wás er nauwelijks sprake van een vrouwelijk libido.

Ik wil bovengenoemde vrouwen hun ervaringen zeker niet betwisten, de vrouwelijke lustbeleving komt in vele soorten en maten, er is geen one size fits all. Toch lijkt het me sterk dat de meeste vrouwen de werking van de pil zouden ervaren als een brute kluistering van hun libido. Als dat een grootschalig fenomeen was, hadden er toen de seksuele revolutie op stoom was gekomen in de jaren zeventig wel meer ontevreden vrouwen getuigenissen in die richting afgelegd. Maar voor de beschikbaarheid van de pil wás er nauwelijks sprake van een vrouwelijk libido, domweg omdat het geen kans kreeg zich te ontwikkelen.

Zodra meisjes seksueel ontwaakten, kwamen er jongens en mannen op hen af die iets met hen wilden. Het was de taak van de meisjes om het andere geslacht af te weren en omdat ze daarin niet vertrouwd konden worden, onderwierpen ouders hun dochters aan een streng regime van niet over straat slieren, feestjes alleen onder supervisie van volwassenen en op tijd thuiskomen. Het enige doel van deze ophok-routine was het voorkomen van zwangerschap. Wanneer een meisje erin slaagde om zich aan ouderlijke controle te onttrekken, en natuurlijk waren velen daar inventief genoeg voor, zweefde haar vruchtbaarheid boven de ontmoeting als een mentale krokodil die alleen maar z’n kaken hoefde dicht te klappen. Geen omstandigheden om met alle remmen los je pas ontdekte libido te verkennen.

Onvermijdelijk liep dit mis met een ongewenste zwangerschap, een shotgun marriage en het ergste van alles: blijven hangen aan de eerste de beste oftewel de verkeerde. Eenmaal zwanger was het snel gedaan met het nauwelijks ontkiemde libido en de sleur van het huwelijk plus de vele daaropvolgende zwangerschappen leidde alleen maar tot verdere atrofiëring ervan. De enige uitweg, het nemen van een minnaar, was nog riskanter dan de oorspronkelijke overmoed van een tienermeisje om aan onbeschermde seks te doen.

Na een paar maanden temperatuur-methode bij wijze van anti-conceptie zat Angela Wals met behoud van libido in de abortuskliniek. De pil kan niet genoeg worden geprezen.

Artikelen in Column.


Kennismaken met nieuwe vlam van dochter

Beste Beatrijs,

Ruim een half jaar geleden heeft mijn dochter een eind gemaakt aan haar huwelijk. Ze was twintig jaar getrouwd en er zijn twee tienerkinderen. Volgens haar was haar man jaloers en controleerde hij haar. Ze ontkende dat er iemand anders in het spel was. Haar verdrietige echtvriend hebben wij zo veel mogelijk opgevangen. Volgens hem was er wél een andere man. Vorige maand kondigde mijn dochter aan dat ze op vakantie ging – met haar nieuwe vriend. Er was dus al die tijd wel iemand anders die ze zorgvuldig uit beeld heeft gehouden. Deze man heeft zijn gezin gedumpt om een relatie met onze dochter aan te gaan. Nu wil zij haar nieuwe vriend aan ons komen voorstellen, want binnenkort zullen we hem toch ontmoeten bij een verjaardagsfeest van onze zoon, waar ze allebei zullen zijn. Ik voel er voorlopig niet voor om deze man bij ons thuis te ontvangen gezien alle ellende die er mede door hem veroorzaakt is. Hier had ze geen begrip voor. Mijn man wil nog minder van hem weten dan ik. Zullen we bij wijze van compromis voorstellen om hem op neutraal terrein te ontmoeten?

Niet blij met nieuwe schoonzoon

Beste Niet blij,

Uw dochter heeft haar huwelijk opgebroken en haar leven omgegooid. Dat is ellendig voor alle betrokkenen. Niet alleen voor haar kinderen en ex-man, maar ook voor u, haar ouders die een prettige relatie hadden met de aan de kant gezette schoonzoon. Uw dochter zit alweer in een volgende fase en wil graag dat u en haar nieuwe geliefde kennis met elkaar maken. Het ziet ernaar uit dat u niet met een bevlieging van uw dochter hebt te maken en dat haar huwelijk definitief op de klippen is gelopen. U hebt geen andere keus dan zich daarbij neer te leggen, al kan ik me voorstellen dat u en uw man niet staan te popelen om deze nieuwe schoonzoon in de armen te sluiten. Mogelijk zit de bewuste man hier ook niet om te springen – die heeft zijn gezin achtergelaten en kan voorlopig allerlei andere dingen aan z’n hoofd hebben dan kopjes thee drinken met wantrouwige nieuwe schoonouders.

Het is nog te vroeg om gezellig te doen.

Zeg tegen uw dochter dat het voor iedereen in de familie een moeilijke periode is, dat u begrijpt dat ze verliefd is, maar dat u en uw man meer tijd nodig hebben om aan de nieuwe situatie te wennen. Zeg haar dat u op dit moment nog niet toe bent aan een kennismaking, ook niet op neutraal terrein. Over een paar weken (maanden), als het stof een beetje is neergedwarreld en iedereen gesetteld is in een nieuwe routine, is er tijd genoeg om hem te leren kennen. Het is nog te vroeg om gezellig te doen.

Op het verjaardagsfeestje van uw zoon kunt u hem vluchtig een handje schudden en vanuit de zijlijn bekijken, dan weet u over wie het gaat, maar voor de rest is er gewoon tijd nodig. Daar moet uw dochter begrip voor hebben. Het is tenslotte niet niks, als twee mensen hun gezinsleven verwoesten om een nieuwe liefde te beginnen. Ze kan niet verwachten dat haar ouders daarbij staan te applaudisseren.

Artikelen in Huwelijk en scheiding, Ouders en volwassen kinderen, Schoonfamilie, Traditionele etiquette.

Gelabeld met .


Achterstallig cadeau

Beste Beatrijs,

Al vele jaren krijgen mijn zus en ik, mijn neven en nichtje voor onze verjaardag een envelopje met een geldbedrag van opa. Op mijn 22ste verjaardag laatst belde hij op om me te feliciteren en kondigde aan dat hij net als voorgaande jaren een envelop voor mij had klaargelegd. De volgende keer dat we elkaar zouden treffen, zou hij het geven. Inmiddels heb ik mijn opa al twee keer gezien, maar het lijkt erop dat hij het is vergeten. Ik durf hem er niet naar te vragen, want dat staat zo hebberig en een cadeau is niet iets waar ik recht op heb, al kan ik als arme student het geld goed gebruiken. Misschien geneert hij zich, als ik erop terugkom. Wat zal ik doen?

Vergeten cadeau

Beste Vergeten cadeau,

Natuurlijk kunt u uw opa helpen herinneren. Hij is het gewoon vergeten, dat kan iedereen overkomen. Hij vindt het vast helemaal niet erg, als u hem herinnert aan zijn toezegging, te meer omdat het verjaardagsenvelopje een vaste gewoonte van hem is. Breng het luchtig. Zeg tegen hem: ‘Op het gevaar af om een inhalige indruk te maken, opa, had je niet nog ergens een envelopje voor me liggen voor mijn verjaardag? Ik heb het nog niet gekregen en ik zou er heel erg blij mee zijn.’ Dan komt het wel in orde en kunt u hem recht hartelijk bedanken.

Artikelen in Cadeaus, Grootouders en kleinkinderen.

Gelabeld met .


Wat te doen tegen wildplassers

Beste Beatrijs,

Ik merk regelmatig dat de heren in de samenleving het niet zo nauw nemen met de regels voor toiletbezoek. Ze stoppen heel makkelijk even met de auto om zomaar langs de weg te plassen. Ze lopen niet even door om een struikje op te zoeken of iets minder in het zicht te gaan staan. Ook op gezellige grasvelden waar met mooi weer allerlei gezelschappen zitten gaan ze zonder blikken of blozen hun gang om zich na gedane arbeid tevreden en opgelucht weer in hun groep te mengen. Ik zou het niet in mijn hoofd halen, ook mijn naasten niet. Hoe kan dit gedrag worden ingetoomd?

Overal wildplassers

Beste Overal wildplassers,

Tegen mensen die zich misdragen in de openbare ruimte valt op individuele basis weinig te doen. Openlijk urineren door mannen wekt walging bij de omstanders, maar de daders erop aanspreken helpt niet en kan verkeerd uitpakken voor degene die terechtwijst. Het wangedrag is niet serieus genoeg en duurt te kort om de politie voor te bellen. Anderzijds krijgen overtreders wel een boete, als de politie hen op heterdaad betrapt. Het punt is dat deze mannen heel goed weten dat wildplassen niet oké is, maar het kan ze niets schelen. Ze hebben hoge nood, ze gaan hun gang en ze komen ermee weg.

Ik kan wel van de kansel roepen dat het niet hoort, maar daarmee vertel ik niets nieuws. Iederéén weet dat het niet hoort. De meeste mannen houden zich aan deze fatsoensregel en zoeken een wc op of stellen zich tenminste verdekt op, maar je hebt er altijd enkelen die zich nergens wat van aantrekken. Dat geldt niet alleen voor wildplassen, maar ook voor rotzooi op straat gooien, voordringen, te hard rijden enzovoort. Elke regel die bestaat zal op enig moment worden overtreden, zo zit de mensheid in elkaar.

Artikelen in Het publieke domein.

Gelabeld met , .


In de fuik van mijn generatie

‘Help, ik ga straks in m’n eentje dood!’ riep een vriendin met wie niets aan de hand is, maar die kort daarvoor overvallen was door het angstvisioen om zomaar om te vallen (hartaanval, herseninfarct, een of andere embolie), te overlijden zonder iemand te kunnen bellen en daarna nog dagenlang dood in huis te liggen.

‘Een snelle dood is een barmhartige dood,’ zei ik ter geruststelling, maar haar echte angst bleek niet zozeer dit specifieke scenario te betreffen als wel het veel plausibeler vooruitzicht van wegkwijnen aan een slopende ziekte, steeds meer hulpbehoevendheid en er dan alleen voor staan, want geen partner. ‘Je kinderen en je vrienden zullen je heus niet in de steek laten als je op je sterfbed ligt,’ zei ik, maar daar was zij nog niet zo zeker van. De kinderen woonden niet naast de deur, hadden drukke levens met banen en jonge kinderen, en haar vriend(inn)en hadden genoeg eigen misère. Ten slotte blonk zij zelf ook niet uit in het uitvoeren van concrete hand- en spandiensten en in handen vasthouden aan het bed, niet aan een griepbed, laat staan aan een sterfbed.

Een partner in huis hebben is onder die omstandigheden zeker een voordeel, al moet niet vergeten worden dat maar de helft van de gelukkigen daarvan profiteert, want degene die het eerst aan de beurt is om zijn of haar geliefde comfortabel, althans in gezelschap, naar de dood te begeleiden komt er daarna zelf alsnog alleen voor te staan. Tegen het eind van het leven woont de meerderheid van mensen alleen in variërende gradaties van eenzaamheid.

Als je sociale handreikingen vanuit je omgeving stelselmatig negeert, zal je op zeker moment definitief met rust gelaten worden.

In de NRC las ik deze week een interessant interview met drie eenzaamheidsdeskundigen, twee onderzoekers en een geriater, die weinig illusies koesterden over de effectiviteit van eenzaamheidsbestrijding. Maatschappelijke programma’s om eenzame ouderen uit hun schulp te trekken, signalerende huisbezoeken van buurthuiswerkers, de inzet van vrijwilligers voor koffie-uurtjes – het zet niet of nauwelijks zoden aan de dijk. Wat ik een verademing vond was dat de drie deskundigen impliciet korte metten maakten met het cliché dat het aan het te ver doorgeschoten individualisme ligt, als er weer eens een bejaarde wordt aangetroffen die maandenlang dood in huis heeft gelegen. Dit soort treurige gevallen doet zich met enige regelmaat voor en komt dan uitgebreid in het nieuws, altijd op een toontje van hoe is het mogelijk dat de mensen zo langs elkaar heen leven? Wat voor kilheid regeert deze cultuur?

Ook al is eenzaamheid geen bewuste keus van de eenzame, het is wel een gevolg van zijn eerdere algemene opstelling en gedrag. Wie geen contact heeft met zijn kinderen moet vroeger iets helemaal verkeerd hebben gedaan, want kinderen die maar een beetje steun en goedwillendheid van hun ouders hebben ondervonden in hun jeugd laten ze later niet barsten. Als je sociale handreikingen vanuit je omgeving negeert, als je nooit een initiatief neemt voor iets persoonlijks of gezelligs, zal je op zeker moment definitief met rust gelaten worden – zo werkt het in het menselijke verkeer.

Wat niet wegneemt dat ook degenen die de wetten van de wederkerigheid wel degelijk respecteren en kunnen bogen op een fijne vriendenkring om plezier en steun van te ondervinden moeten rekenen op een betrekkelijk eenzame laatste periode. Die vrienden en vriendinnen zijn inmiddels ook oud en krakkemikkig geworden en tot weinig meer in staat. Voor dit probleem bestaat geen oplossing, behalve zoals de deskundigen opmerken: jonge vrienden hebben die kwiek (en gemotiveerd) genoeg zijn voor praktische betrokkenheid.

Jonge vrienden, ik heb er vaker aan gedacht, maar zoals bijna iedereen zit ook ik al decennia vast in de fuik van mijn generatie. Ik heb één, nog niet eens zoveel, jongere vriend. Het is te laat om er nog meer te maken. Ik moet maar extra aardig voor hem zijn.

Artikelen in Column.