Beatrijs Ritsema

Hoewel de feiten me tegenspreken, denk ik nog steeds dat vrouwen niet ten oorlog zouden moeten trekken. Ongeveer vijftien procent van de Amerikaanse troepenmacht die nu in de Golf is gestationeerd is vrouw. Bijna alle posities in het leger staan open voor vrouwen – alleen bij de infanterie, de artillerie en in de onderzeeërs worden ze (nog) niet ingezet. Wel zitten ze bij de marine, bij de luchtmacht en natuurlijk bij alle toevoer- en hulpverleningsonderdelen. Bij het front worden ze weggehouden, maar omdat er in deze oorlog nog geen sprake is van een echt front, loopt iedereen gevaar, ook als je schone-handen-computerwerk doet, en toevallig in handen van de vijand verzeilt.

Tienduizenden vrouwen beulen zich af in de oorlog, velen van hen moeder, en ik vraag me af: waarom doen ze hun baantjes niet gewoon thuis en zorgen voor hun kinderen? Wat is de meerwaarde van de vrouwelijke aanwezigheid in het leger? Ik weet wel dat het leger gratis opleidingen aanbiedt en dat achtergestelde groepen een kans krijgen zich zo aan de armoede te ontworstelen, maar voor vrouwen heeft zo’n kans toch veel weg van een faustiaans pact met de duivel. Je wilt goed geld verdienen om je kinderen op te voeden, en je moet op een gegeven moment voor onbepaalde tijd de oorlog in. Worden die kinderen daar beter van? Dat lijkt me niet. En al helemaal niet wanneer de moeder alleenstaand is. Vrouwen hebben een grotere verantwoordelijkheid voor hun kinderen dan voor hun vaderland of voor de verdediging van de westerse cultuur of voor de verdrijving van tirannen. Vaders dragen ook verantwoordelijkheid voor hun kinderen, maar als ze een vrouw hebben, is het niet strikt noodzakelijk dat beiden aanwezig zijn voor de kinderen. Eén ouder volstaat, bij voorkeur de moeder. En alleenstaande vaders kunnen ook maar beter thuisblijven dan naar de oorlog gaan.

Afgezien van deze verkeerde prioriteitstelling heeft de aanwezigheid van vrouwen in het leger allerlei andere, zeer hardnekkige nadelen. Uit een onderzoek van Anne Sadler naar de ervaringen van vrouwelijke militairen vanaf de Vietnamoorlog tot en met de Eerste Golfoorlog bleek dat 80 procent van de 500 ondervraagden te maken had met seksuele intimidatie, dertig procent was verkracht en veertien procent was het slachtoffer van groepsverkrachting. Deze cijfers komen slechts voor een klein gedeeelte voor rekening van ‘vijandelijk handelen’; het merendeel van de incidenten was terug te voeren op gedrag van collega’s of superieuren. Een seksistisch soort friendly fire dus.

Nu kan men aanvoeren dat het hoog tijd wordt dat mannelijke soldaten leren zich eens wat beheerster en vrouwvriendelijker te gedragen, maar op de een of andere manier spoort dat niet met het concept ‘oorlog’. Hoe technokratisch en modern-afstandelijk een oorlog ook gevoerd wordt, het blijft een situatie van wetteloosheid. Oorlog komt neer op dingen kapot maken en mensen dood maken, het tegendeel van cultuur, het tegendeel van wetten en regels. Het idee van de gelijkheid van man en vrouw komt tot uiting in een geavanceerd stelsel van omgangsregels dat alleen kan floreren in tijden van luxe. In de oorlog staan mensen veel zwaarder onder druk dan op een gemiddelde werkvloer in vredestijd. Vijanden die zich met witte vlaggen lijken over te geven vallen plotseling aan. Soldaten vermommen zich als burgers. Burgers gedragen zich als soldaten. Vijanden bieden irrationele tegenstand die nergens op slaat. Het leger is een hogedrukketel die in het teken staat van woede, pijn en angst. De normale regels van burgerlijk fatsoen zijn overboord gezet, dus dat de verfijnde man-vrouw-omgangsvormen ook sneuvelen is niet verwonderlijk. Oorlog is te elementair voor de gelijkwaardigheid van de seksen. Vrouwen hebben daar niets te zoeken.

Beatrijs Ritsema

Europa vergrijst in snel tempo. Volgens een demografische studie van de Verenigde Naties zal in 2050 de helft van de bevolking in Europa ouder dan 50 jaar zijn. Dit lijkt me niet echt een zorgelijk vooruitzicht, al was het maar omdat het hier een uitspraak voor over vijftig jaar betreft. De demografen wagen zich aan voorspellingen over het voortplantingsgedrag van mensen die nog niet eens geboren zijn. Zo’n wetenschappelijke rapport heeft evenveel waarde als de profetieën van Nostradamus. Minder zelfs, want de glibberige teksten van Nostradamus kan de lezer tenminste nog al interpreterend en projecterend naar z’n eigen hand zetten, terwijl de suffe, louter door extrapolatie van de huidige status quo berekende vergrijzingspercentages door de eerste de beste oorlog, pandemie of economische totaalrecessie gelogenstraft zullen worden. Reken maar dat mensen na een ramp weer lustig aan het procreëren slaan.

De vergrijzing die zich voor onze neus in het heden en in de nabije toekomst afspeelt is natuurlijk veel zorgwekkender dan wat er eventueel over vijftig jaar staat te gebeuren. In 2010 worden de eerste babyboomers (geboren tussen 1945 en 1955) 65 jaar. In het daaropvolgende decennium komt er een vloedgolf van AOW- en pensioengerechtigden, die het straatbeeld gaan domineren, en vief als ze dan nog zijn, niets anders meer te doen hebben dan consumeren. Geen hamburgers met rapmuziek, maar concert-, theater- en museumbezoek, goede restaurants en veel buitenlandse tripjes.

Het denken in generaties heeft iets onuitstaanbaar oppervlakkigs, tegelijk valt er niet aan te ontkomen. Een gedeelde leeftijdscategorie schept een gedeeld verleden en dat geeft een band of je het wilt of niet. Ik was niet bij het Kralingse popfestival (mocht niet, te jong), maar het feit dat ik er best naar toe had gewild, bestempelt me onverbiddelijk tot babyboomer. Hoewel ik als laatgeborene in die generatie zeker niet bij de voortrekkers hoorde, en later ook meegedaan heb aan het bekritiseren van de jaren-zestig-idealen, vind ik het toch een leuke generatie om bij te horen. Zoals ik het ook leuk vind om Nederlander of vrouw te zijn – die aspecten maken nu eenmaal deel uit van mijn identiteit.

Wel hebben babyboomers vaak iets zelfgenoegzaams over zich. Sommigen menen dat zij louter op grond van hun aantallen de ouderdom naar hun hand zullen kunnen zetten, zoals zij hun hele leven een stempel op de maatschappij hebben gedrukt, eerst met de jeugdrevolte, later met het bezetten van de machtsposities. De protestgeneratie die naast seks het voor zichzelf opkomen meent uitgevonden te hebben, verwacht de zelfbeschikking tot de laatste snik voort te kunnen zetten. Voor hen geen autoritaire verpleegtehuizen, maar persoonlijk toegesneden zorg of met leeftijdsgenoten in een gezellige commune, waar je elkaar bijstaat.

Zo’n soort toekomstverwachting staat jammer genoeg geheel los van het wezen van de ouderdom. Kleuters zijn niet in staat de zaak naar hun hand te zetten in de klas, ook al zijn zij met hun dertigen en de kleuterjuf in haar eentje. Net zo min kunnen vergrijsde babyboomers de dienst blijven uitmaken, al zijn ze met nog zo veel. Een kwestie van macht die verloren gaat, niet alleen in maatschappelijk opzicht, maar ook puur fysiek. Eens wordt de bereikbaarheid van een verstaanbare dokter en ziekenhuis belangrijker dan een huisje in zonnige streken.

Over de onderlinge zorgzaamheid van generatiegenoten maak ik me weinig illusies. Nu ik nog kwiek middelbaar ben, heb ik al geen zin heb in buitenfamiliale lichamelijkheid, laat staan over twintig jaar. Nee, de babyboomers worden net zo naargeestig oud als iedereen die hen voorging. En omdat ze met zoveel zijn, wordt het dringen bij de voorzieningen, waardoor ze eerder zullen sterven, wat misschien weer een gelukje is.