Een kamermeerderheid van VVD, PvdA en D66 wil de vanzelfsprekende gemeenschap van goederen vervangen door huwelijkse voorwaarden als de standaardmanier om te trouwen. Dit krantenbericht herinnerde me eraan dat mijn man en ik snel een afspraak met de notaris moeten maken om het contract van ons huwelijk te veranderen van ‘huwelijkse voorwaarden’ in ‘gemeenschap van goederen’, een vervelend, bureaucratisch klusje dat we voortdurend voor ons uit schuiven, omdat het niet verschrikkelijk urgent is.

Wij zijn meer dan 25 jaar geleden getrouwd, netjes volgens het feministisch/individualistische boekje dat de waarde van economische onafhankelijkheid (m/v) hoog houdt. Destijds moest ieder een lijstje met eigen bezittingen (waaronder spaargeld) inbrengen. Op mijn lijstje figureerde een Hermes baby typemachine, een bezit waar ik erg aan gehecht was en dat ik aldus vrijwaarde tegen confiscatie, mocht ons huwelijk op de klippen lopen. Het belangrijkste doel was om uit elkaars schuldenvaarwater te blijven. Stel dat een van ons een onderneming zou beginnen die vervolgens op fles ging, dan zouden huwelijkse voorwaarden verhinderen dat de ander in de financiële ondergang werd meegesleept. Dat leek handig, want je weet maar nooit. Voor de rest maakten de huwelijkse voorwaarden niets uit, want we konden ons gewoon gedragen alsof we in gemeenschap getrouwd waren en het binnenkomende geld op een hoop gooien. Wel de lusten, niet de lasten, ideaal!

Toch vraag ik me af wat precies het maatschappelijk voordeel is om de optie ‘huwelijkse voorwaarden’ als (gratis?) standaard voor te schrijven en de optie ‘gemeenschap van goederen’ als uitzondering aan te merken die een (dure) omweg via de notaris behoeft. Inderdaad, meebetalen van de een aan eerdere of latere schulden van de ander wordt ermee buiten de deur gehouden, maar het delen in de revenuen ook. Voor huwelijken tussen financieel gelijkwaardige partners maakt het allemaal niets uit. Trouwen in gemeenschap of trouwen op voorwaarden heeft geen enkele consequentie voor een eventuele scheiding: partners staan toch al op hetzelfde niveau.

Maar in veel huwelijken bestaat een aanzienlijk verschil in financiële aanvangskracht (de een brengt bijvoorbeeld ouderlijk geld mee om een huis te financieren) of verschil in verdienkracht (de een heeft een veel beter betalende baan dan de ander). In de dagelijkse praktijk zullen die huwelijken altijd tenderen in de richting van ‘het geld is van ons samen’. Het zou raar zijn om niet de studieschuld van de een af te betalen of geen grote gezinsauto aan te schaffen, omdat een van de twee daar niet aan kan meebetalen. Het zou ook raar zijn om debetlijstjes bij te houden voor hypotheekkosten of vioollessen voor de kinderen of de minder draagkrachtige een mooie vakantie te onthouden.

Bij een strikte toepassing van het huwelijkse-voorwaardencontract staat de financieel zwakkere van de twee na een scheiding machteloos. De zwakkere (meestal de vrouw) kan nergens aanspraak op maken, omdat ze niets heeft ingebracht en te weinig verdiend. Vrouwen die hun carrière een aantal jaar in de ijskast zetten, omdat ze tijd willen besteden aan de opvoeding van het nageslacht, bouwen geen particuliere spaarrekening op en kunnen na de scheiding fluiten naar alles wat hun man heeft bijgedragen aan het gezin en wat hij voor zichzelf heeft weggezet. In geval van gemeenschap van goederen wordt hetgeen samen is verworven tenminste nog gelijkelijk verdeeld, in de voorwaarden-opzet is het ‘winner takes all’. Is dat rechtvaardig?

Huwelijkse voorwaarden hebben een nuttige functie voor superrijken die een golddigger menen te ontwaren in hun aanstaande. En voor verweduwde of gescheiden, oudere trouwlustigen die de erfenis voor hun eigen kinderen willen veilig stellen. Maar de meeste mensen die trouwen vanuit een zwakkere financiële positie zien aandringen op huwelijkse voorwaarden als een teken van wantrouwen: de een wil z’n lot niet echt aan de ander verbinden.

Zes van de tien huwelijken houdt levenslang stand. Statistisch gezien vormt de gemeenschap van goederen nog steeds de standaard. Onze voorgenomen gang naar de notaris kan dat illustreren. Wij willen af van onze huwelijkse voorwaarden, omdat we geen zin hebben in de bijkomende verplichting om successierechten te betalen over het gemeenschappelijke bezit, als een van ons overlijdt. Dit wetsvoorstel ter zogenaamde modernisering van het huwelijk lijkt vooral een slinkse manier van de staat om meer successiebelasting binnen te krijgen.

De sociale wetenschappen zullen nog eens te gronde gaan aan hun jaloezie op de exacte natuurwetenschap. De methodologie van het laboratorium, zo geschikt om de wetmatigheden van de materie mee te onderzoeken, faalt hopeloos wanneer het menselijk gedrag onder de loep wordt genomen. Alsof je een drilpudding door een zeef heen drukt – een procedure die op z’n best niets verheldert over de aard van de pudding en op z’n slechtst tot verkeerde conclusies leidt.

Tot mijn genoegen las ik onlangs dat er eindelijk een eind is gemaakt aan twee sociaal-wetenschappelijke waarheden, die zo vaak aangehaald en nagepraat zijn dat ze de status van gemeenplaats hadden bereikt. De ene zogenaamde waarheid is dat tien procent van de kinderen in het geheim een andere biologische vader heeft dan de man die als zodanig optreedt (door overspelige moeders ondergeschoven kindjes dus). Dit weetje spreekt zo sterk tot de verbeelding dat mensen het maar al te graag voor zoete koek willen slikken. Zelfs de NCRV, toch bepaald geen hijgerige omroep, gebruikte de wetenswaardigheid als ankeiler bij het programma ‘Dna onbekend’. Heerlijk om te zwelgen in de slechtheid van de mens. Maar het onderzoek klopt niet. Natuurlijk klopt het niet. Het percentage is veel te hoog. Er lopen genoeg slinkse bedriegers rond, maar dat er in elke schoolklas van dertig drie onwetende koekoeksjongen zouden zitten is te bespottelijk om te geloven.

De andere mythe die onderuit gehaald is het verschijnsel dat een groep vrouwen die langere tijd met elkaar verkeert in een gezin of een studentenhuis of een klooster op den duur hun menstruatie gaan synchroniseren. Ook dit is iets wat ik nooit heb geloofd. Waarom zouden vrouwen dat doen, wat is het nut daarvan? Het scheen met feromonen te maken te hebben – alsof dat iets zou verklaren. Enfin, ook dit verschijnsel, wat me altijd afkeer inboezemde (ze moeten van mijn stonden afblijven!), blijkt het product van sloppy onderzoeksmethodes. De eerder gevonden resultaten konden ondanks uitgebreide inspanningen niet gerepliceerd worden.

Fijn, de onzin kan van tafel. Ik kan niet wachten tot iemand zich gaat wijden aan het debunken van het onderzoeksresultaat dat vrouwen aantrekkelijker worden gevonden als ze ovuleren (het verschil met niet-ovuleren lijkt me te minimaal om serieus te nemen), of dat vrouwen die aan de pil zijn slechtere partnerkeuzes maken dan vrouwen die niet aan de pil zijn (het tegendeel lijkt me eerder aan de hand), of dat mannen er een hoger marstempo op na houden, wanneer ze met hun partner over straat lopen dan met zomaar een vrouw. Dat laatste onderzoek is inhoudelijk gezien van een knulligheid die je niet voor mogelijk houdt. Als het al goed gekwantificeerd is (en dat zal wel niet, een meetfoutje is snel gemaakt), blijft nog steeds raadselachtig wie dit wil weten, wat we eraan hebben en waarom hier überhaupt tijd en onderzoeksgeld aan is besteed.

Is het wandelende-mannen-onderzoek te pietepeuterig om meer dan een geeuw op te wekken, je hebt ook onderzoek dat op wat meer relevantie mikt en interessante vragen pretendeert te beantwoorden. Bijvoorbeeld: wat is het nut van romans lezen? Typisch zo’n vraag, waar je eindeloos over kunt touwtrekken zonder dat er ooit definitief uitsluitsel komt. Behalve het betrekkelijk voor de hand liggende ‘goed voor de woordenschat’ valt er weinig concreets over te zeggen en verzeil je al snel in een normatief moeras. Maar P. Matthijs Bal (van de VU) ontdekte zowaar dat het lezen van fictie leidt tot meer empathie. Proefpersonen die zich hadden onderworpen aan een regime van een paar uur lang lezen in Sir Arthur Conan Doyle of José Saramago scoorden na deze ‘emotionele work-out’ beter op een test om emoties te herkennen op gefotografeerde gezichten dan mensen die niet hadden gelezen.

Het zal vast netjes uitgerekend zijn, maar ik geloof het niet. Fictie lezen is een onderdeel van iemands levensstijl, zoals moslim of moeder zijn dat ook is. Het kleurt je blik op de wereld, maar je wordt er geen beter (empathischer) mens van. Als er werkelijk een robuust verband was tussen die twee, zouden mensen ook empathischer moeten worden van het kijken naar films, series en soaps, tenslotte dezelfde stuff als waar literatuur van gebrouwen wordt. Over nietszeggende relaties gesproken! Dit soort onderzoek maakt me moedeloos en mistroostig over waar de sociale wetenschap zich mee bezighoudt.