Wie rijk is, ervaart een morele plicht om geld aan goede doelen te geven. Voor mij ligt dat in ieder geval zo en ik ben niet de enige, want Nederland neemt in de rangorde van westerse landen een toppositie in op het gebied van goedgeefsheid. Bakken geld staan we af met ons allen, geheel los van de belastingen. Ben ik er trots op? Ach, net zo veel of net zo weinig als wanneer ik huishoudelijke klusjes heb opgeknapt of achterstallige correspondentie heb afgewerkt. Plichtsvervulling leidt hooguit tot een bliepje tevredenheid op het radarscherm van welbevinden.

Wél vind ik het leuk om die goede doelen te selecteren. Het geeft me een gevoel van macht: die club wel en die club niet. Wel mensenrechten, geen dierenrechten. Wel noodhulp, niet zomaar wat waterputten. Wel professionals, geen amateurs. Hoe langer ik met dit bijltje hak, hoe minder geïnteresseerd ik ben in de effecten van mijn giften. Ik heb in het verleden een opeenvolging van foster plan kinderen gehad van Indonesië tot Nicaragua, tot ik mijn bekomst kreeg van die vertaalde briefjes en fotootjes die me werden toegestuurd. Werd ik soms geacht terug te schrijven? Stuur die kinderen gewoon naar school en zorg voor leermiddelen. Ik hoef geen dankbare feedback en ook geen persoonlijke relatie, ik geloof het zo ook wel!

De trend in de goede-doelen-business is juist een aanzwengeling van persoonlijke betrokkenheid. Dit komt op twee manieren tot uiting: de vraagzijde doet een steeds sterker beroep op sentimentaliteit en onder de gevers heerst toenemende bezorgdheid over het strijkstokeffect. Fondsenwervers exploiteren het leed van slachtoffers en spelen in op gevoelens van medelijden. Terecht doen ze dat. Zieligheid is de kurk waarop de sector drijft. Zonder meelijwekkende begunstigden is er überhaupt geen reden om geld te geven.

Het hameren op zieligheid reduceert geven tot een arbitraire beslissing. Hoe kun je bepalen wie het ergste lijdt en dus prioriteit in schenkingen verdient? Vooral bij het onderwerp ziektes doet dit probleem zich voor. Op zeker moment ben ik opgehouden met het geven van geld aan welke ziekte dan ook. Kanker is erg. Kinderkanker nog erger, zeker wanneer kale kinderen vrolijk aan het spelen zijn. Maar hart- en vaatziektes (herseninfarcten!) zijn ook vreselijk, om van Alzheimer maar te zwijgen, en er zijn gruwelijke, slopende ziektes zoals Duchenne en ALS. Astma is trouwens ook geen lolletje, net zo min als reuma.

Die zieligheidswedstrijd valt niet te winnen, dus heb ik besloten dat het onderzoek naar akelige ziektes maar op conto van belastinggelden en de farmaceutische industrie moet gebeuren. Mondiaal gezien worden er trouwens genoeg inspanningen verricht en een doorbraak elders is in no time hier aangeland.

Wie zo min mogelijk strijkstok aan zijn schenkingen wil hebben, wende zich tot christelijke hulporganisaties, alwaar belangeloosheid en naastenliefde net iets meer vigeren dan in de seculiere clubs.

Het strijkstokeffect (dat aanzienlijke percentages van de verworven gelden niet ter bestemde plekke aankomt, maar gebruikt wordt voor organisatie, logistiek en salarissen van hulpverleners) interesseert me maar tot op zekere hoogte. De opwinding rond de niet-transparante declaraties van Alpe d’Huzes-organisator Coen van Veenendaal vond ik sterk overdreven. Die man moet toch ergens geld vandaan halen om zijn gezin te onderhouden? De onderzoekers die in laboratoria aan de slag gaan met de pink ribbon- en andere ingezamelde borstkankergelden krijgen ook een fatsoenlijk salaris uitbetaald. Alle belangrijke humanitaire hulporganisaties hebben mensen op de loonlijst staan, anders kan de hulp niet professioneel worden aangepakt. Wie zo min mogelijk strijkstok aan zijn schenkingen wil hebben, wende zich tot christelijke hulporganisaties, alwaar belangeloosheid en naastenliefde net iets meer vigeren dan in de seculiere clubs. Katholieke missiepaters en –nonnen leven bijvoorbeeld celibatair – dat scheelt al – en de hulpverlenende soldaten van het Leger des Heils staan bekend om hun soberheid van leven.

Het selecteren van organisaties die mijn giften waard zijn doe ik graag, niet alleen vanwege het machtsgevoel, maar ook omdat het me dwingt stil te staan bij wat ik belangrijk en minder belangrijk vind. De noden in de wereld zijn onstelpbaar, maar met een beetje nadenken kan ik best een prioriteitenvolgorde bepalen die bij mij past. Daarom heb ik een hekel aan collectanten die aanbellen en me overvallen met iets waar ik niet voor voel. Goede doelen kunnen niet zonder de inzet van sentiment. Maar die deur-tot-deur methode kost enorme inspanning en levert vergeleken met andere inzamelingscampagnes een schijntje op. Niet efficiënt, niet effectief en (sorry, vrijwilligers) buitengewoon irritant.

In Diemen is een studentencampus verrezen die het Club Med-gevoel moet uitstralen: comfortabele, gestoffeerde eenpersoonsappartementen met op de begane grond een supermarkt, pizzeria, fietsenmaker, huisarts, fysiotherapeut en een fietsenmaker. Elders in het complex bevinden zich fitnesscentrum, tennisbaan en klimmuur. En natuurlijk zijn er ruimtes waar gedronken en gedanst kan worden. Heerlijk al die luxe onder handbereik en dat voor slechts 654 euro per maand!

De appartementen worden grif gehuurd door ouders die het een rustig idee vinden dat hun kinderen veilig onder de pannen zitten in een schone omgeving. Er komen steeds meer van dit soort dure wooncomplexen voor studenten. Volgens de vastgoedeigenaren die de campussen bouwen en uitbaten voorzien luxe woonstudio’s in een duidelijke behoefte, omdat de huidige studenten afkerig zijn van het ouderwetse model ‘kamer in morsige studentenflat met gedeelde voorzieningen’.

Zelf denk ik dat de tegenwoordige lichting studenten helemaal geen uitgesproken voorkeur voor eenpersoonsluxe heeft, maar dat zij (beter gezegd hun ouders – als die tenminste rijk genoeg zijn) door wanhoop gedreven zo’n gelikte studio huren. De overheid schiet al decennia tekort om te zorgen voor eenvoudige, betaalbare woonvoorzieningen, waar studenten een jaar of vier, vijf terecht kunnen. Als je het aan de markt overlaat, gaat die de boter uit de kamernood braden, allemaal heel voorspelbaar.

Waarom vallen studentenkamers onder de verantwoordelijkheid van de overheid? Omdat diezelfde overheid zo’n tien jaar geleden een expliciet beleid heeft ingevoerd om zo veel mogelijk jongeren naar het hoger onderwijs te dirigeren! Er gold een streefcijfer van vijftig procent hoogopgeleide jongeren. Nu zítten al die jongeren met hun vwo- of havodiploma in het hoger onderwijs en nu kunnen ze geen kamer vinden. Het is de vraag of het land wel behoefte heeft aan zo veel hoogopgeleiden, maar als jongeren eenmaal massaal naar de universiteit gedreven zijn, moet simpel onderdak geen kopzorg voor hen vormen.

De bedenkelijke tendens om steeds meer hoogopgeleiden te kweken (hoe moeten de duizenden die op korte termijn afstuderen als psycholoog, communicatie- en mediadeskundige, bestuurskundige of historicus aan een geschikte baan komen?) wordt aan de andere kant ondergraven door overheidsmaatregelen om een rem op de aantallen te zetten. De langstudeerboete is hier een voorbeeld van evenals het extra collegegeld voor tweede studies. Studenten mogen niet te lang blijven rondhangen op de universiteit, want dat kost de maatschappij te veel geld, en ze mogen zeker niet slabakken of er een tijdje met de pet naar gooien. De universiteit wordt afgerekend op het aantal verstrekte diploma’s, wat betekent dat ze zoveel mogelijk studenten moet zien binnen te halen, die zo snel mogelijk moeten worden afgeleverd. Onderpresteerders en spookstudenten halen in dit scenario het rendement omlaag.

Om de begroting af te slanken is de Universiteit Leiden een experiment begonnen: het instellen van een bindend studieadvies (bsa) op de hele universiteit. In Leiden bestond het bsa al voor het eerste studiejaar: een slecht presterende student die te weinig studiepunten had gehaald kan worden weggestuurd. Nu wordt deze regeling uitgebreid naar de hele studie. In elke studiefase kunnen falende studenten zonder pardon verwijderd worden: ‘Ga maar weg, jij hoort hier niet thuis’.

Dit is niet alleen een hardvochtige manier van met mensen omspringen, maar ook domme kapitaalvernietiging. Waar moet zo’n vierdejaars student natuurkunde of pedagogiek naar toe op z’n 22ste? Zich aanmelden voor een mbo-opleiding metaalbewerking of bejaardenverzorger soms? Voor iedereen is het leven tussen pakweg je 18de en je 25ste een tijd van tasten en dolen, verkeerde keuzes en opnieuw beginnen. Degenen die vanaf het begin op koers liggen zijn geluksvogels. Er kan van alles gebeuren waardoor iemand de kluts kwijt raakt en in het ergste geval spookstudent wordt. Soms stoppen sjezende studenten uit eigen beweging, soms krijgen ze later toch weer de geest. De bsa-maatregel is overbodig spierballenvertoon van autoriteiten met een kokervisie op doelmatigheid – de beoogde kostenbesparing zo niet illusoir dan wel minuscuul. Van afgedankte, verplicht opgerotte studenten heeft de maatschappij niets te verwachten behalve de vraag om een uitkering. Studenten zijn mans genoeg om zelf met hun studie te kappen en zolang ze collegegeld betalen, hebben ze het recht om spookstudent te zijn.