Spring naar inhoud


Spreekrecht voor slachtoffers

Er komt een eind aan mediation bij strafzaken. De afgelopen jaren is hier en daar geëxperimenteerd met het om de tafel brengen van daders en slachtoffers na een misdrijf om te onderzoeken of een zekere verzoening mogelijk was en of er overeenstemming bereikt kon worden over een adequate strafmaat. Het hele gedoe (want er moet stevig op betrokkenen worden ingepraat om ze zo ver te krijgen en succes is allerminst gegarandeerd) was erop gericht om het aantal rechtszaken in de hand te houden en strafzaken niet te laten escaleren. De druk op het (kanton)gerecht is groot en als conflicten zonder juridische strijd, zonder het strafrecht erbij te halen en zonder gevangenis kunnen worden opgelost betekent dat winst.

Minister Van der Steur heeft een streep door de mediation experimenten gehaald, althans door de anderhalf miljoen euro die voor de komende jaren waren ingepland, omdat hij vindt dat het meer geld kost dan het oplevert. Hij heeft andere prioriteiten, zei hij in het NOS-journaal, hij wil de vrijgekomen gelden inzetten voor spreekrecht voor slachtoffers. Ja, daar zitten rechters in de zaal echt naar uit te kijken: nog meer spreektijd voor slachtoffers die hun beklag doen over het onrecht en het leed dat hun is aangedaan, hoe hun leven is verwoest en waarom de straffen niet streng genoeg kunnen zijn om een en ander te compenseren. Dat zal de efficiënte afhandeling van strafzaken pas echt bevorderen.

Slachtofferschap behoeft geen nadere toelichting – het is zo ook wel duidelijk dat er sprake is van onrecht.

Slachtoffers kwamen er tot voor kort niet aan te pas in de rechtszaal. Ze hadden een advocaat die namens hen het woord voerde en voor de rest ging alle aandacht naar de verdachte, zijn feitelijke daden, zijn (mogelijk verzachtende) omstandigheden, zijn intenties en zijn achtergronden. Deze eenzijdigheid had een goede reden: iedereen kan zich voorstellen wat het betekent om in elkaar geslagen, beroofd, bedreigd, bestolen of opgelicht te worden. Iedereen kan bedenken hoe verschrikkelijk het is als een naaste wordt vermoord, verkracht, doodgereden of voor z’n leven gehandicapt raakt. Slachtofferschap behoeft geen nadere toelichting – het is zo ook wel duidelijk dat er sprake is van onrecht.

Spreekrecht voor slachtoffers draagt niets bij aan de rechtsgang. Het enige punt ervan is dat er een gelegenheid wordt geboden om in het openbaar emoties te uiten, zodat het slachtoffers het idee hebben dat ze ook een inbreng hebben. Maar de geventileerde emoties zijn niet meer dan rookgordijnen, want het feit dat een wandaad het tot de rechtszaal heeft gebracht betekent dat het slachtoffer het eigenaarschap van zijn probleem heeft overgedragen aan de staat die vervolgens in alle objectiviteit moet afwegen hoe de wandaad gecompenseerd moet worden. En het kan natuurlijk niet de bedoeling zijn dat het ene slachtoffer door het maken van veel misbaar de rechter tot strengere straffen motiveert dan een ander vergelijkbaar slachtoffer dat geen behoefte heeft om zijn trauma uit te venten.

Slachtoffers willen per definitie strengere straffen. Voor de zwaardere delicten luidt de mantra: ‘Hij zit twintig jaar, maar ik heb levenslang.’ Maar ook voor minder zwaar onrecht (stel iemand wordt aangereden op het zebrapad) geldt dat in de ogen van het slachtoffer de dader altijd te licht bestraft wordt. Spreektijd in de rechtszaal blijft uiteindelijk in de lucht hangen en versterkt daardoor de woede.

Als er dan toch uiting aan emoties gegeven moet worden lijkt mediation bij lichtere zaken die niet meteen over moord en doodslag gaan een veel adequater instrument, omdat het slachtoffer zich rechtstreeks tot de dader kan wenden. De woede komt dan tenminste ter bestemde plekke aan. Dat bespaart tijd in de rechtszaal. Ook bestaat de kans dat door het voeren van een persoonlijk gesprek onder deskundige supervisie een soort consensus wordt bereikt tussen dader en slachtoffer over misdaad en straf. Vergeven hoeft niet. Verzoening is ook een groot woord. Het gaat om erkenning van onrecht.

Artikelen in Column.


0 Responses

Blijf op de hoogte, abonneer je op de RSS feed voor reacties op dit artikel.



Sommige HTML is toegestaan