Beste Beatrijs,
Wie bepaalt de voertaal van een gezelschap? In Maastricht spreken sommige ‘echte Maastrichtenaren’ (15% van de bevolking) in gemengde gezelschappen zeer strijdbaar hun eigen taal, terwijl anderen het beter verstaanbare ‘Maastrichts Nederlands’spreken. Ikzelf woon nu zes jaar in Maastricht en ik versta de taal prima, maar spreek haar niet. Dat vind ik eigenlijk wel zo beleefd: ieder mag zijn eigen taal spreken en de ander doet moeite dat te begrijpen. Wat vindt u?

Buitenstaander te Maastricht

Beste Buitenstaander,
In formele contacten moet de landelijke voertaal voldoende zijn. Behalve in Friesland hebben streektalen in Nederland nergens de status van voertaal. Vanachter de loketten hoort men zich dus niet te bedienen van het Neder-Saksisch, Oud-Zeeuws of Opper-Limburgs. In informele situaties is het een kwestie van macht. Hoe groter het gezelschap, hoe minder de aanwezigen rekening houden met iemand die de taal niet spreekt. Een centraal gesprek begint vaak ter wille van de buitenstaander in een standaardtaal, maar zodra er onderonsjes ontstaan, schakelt men automatisch over op de eigen taal. Mensen willen een gast wel tegemoet komen, maar naarmate de gezelligheid vordert, verwatert dat. Van nieuwkomers wordt verwacht dat zij zich in de voertaal verdiepen. Geen enkele taal is te onbeduidend om te leren.
Het valt Nederlanders die stug doorgaan met Engels spreken tegen een buitenlander die moeite doet zich in het Nederlands verstaanbaar te maken dan ook kwalijk te nemen als zij die pogingen niet honoreren. Dit duidt op minderwaardigheidsgevoelens over de eigen taal. Hoe kleiner het taaltje, hoe minder de sprekers openstaan voor mensen-die-het-willen-leren. Het is alsof ze zich zo bijzonder vinden dat geen enkele buitenstaander moet denken dat hij er ooit bij zal kunnen horen. Het Maastrichts is een beruchte ‘no-go area’. Leergierige nieuwkomers die Maastrichtse taallessen nemen, krijgen steevast antwoord in het Nederlands, wannneer ze hun kennis willen uitproberen op straat of in winkels. Een vorm van hoffelijkheid die het effect heeft van een terechtwijzing en waarmee de gelederen der echte Maastrichtenaren zichzelf intact houden. Een Amerikaan zal een stamelende buitenlander complimenteren en aanmoedigen voor de moeite die hij doet om Amerikaans te spreken. Een Maastrichtenaar neemt zo iemand niet serieus.
Wat moet een nieuwkomer doen? Ik denk dat u zelf de beste oplossing aangeeft. Hij moet zich de taal eigen maken tot op zo'n niveau dat hij kan verstaan wat er gezegd wordt. Dat is in het belang van de nieuwkomer, want het is vervelend om voortdurend van elk gesprek te worden buitengesloten en het is ook vervelend om afhankelijk te zijn van de bereidwilligheid van de anderen om de voertaal te spreken. Hij hoeft de streektaal niet daarbij ook te leren spreken, want dat wordt toch niet gewaardeerd. Hij kan gewoon in de voertaal terugspreken, want dat wordt natuurlijk uitstekend door iedereen verstaan.
Hoe groter de mobiliteit in Nederland wordt, met verhuizingen door heel het land, hoe meer dit probleem zal verdwijnen Uiteindelijk zullen streektalen gereduceerd worden tot een soort accent of tongval.