| 1 | 2 | 3 | 4 |

Beste Beatrijs,
Kerst en Oud & Nieuw komen er weer aan, ik verheug mij erop om dat samen met mijn moeder en broers, zus en neven en nichten te vieren, ongeveer 18 mensen. Ons zoontje van 8 jaar, mijn man, mijn moeder, een schoonzuster en ik (dus vijf in totaal) zijn de enigen die niet roken. Natuurlijk heb ik uitgebreid besproken hoe vervelend wij als niet-rokers deze situatie vinden. Er wordt dan meelevend geluisterd en een kwartiertje door de aangesproken persoon geen sigaret opgestoken, of er wordt nog een raampje open gezet, maar tegen zoveel rook is geen frisse lucht bestand.
Wij hebben als gezin vaak een dag nodig om weer een beetje gewoon lucht te halen en dan heb ik het nog niet over je kleding, je haar en alles wat daarbij hoort. Wanneer er een feestje bij ons thuis is, weet iedereen dat er binnen niet gerookt mag worden. Meer dan de helft van de gasten vertoeft dan een groot deel van de avond in de garage, waar ik dan maar naar toe ga met de hapjes. Van het roken is deze doorrookte familie niet af te brengen. Ik wil graag van de partij zijn, want we hebben het met elkaar heel gezellig, maar voor mij en mijn gezin wordt de rook en de gevolgen daarvan een steeds groter probleem. Hoe kan ik hier het beste mee omgaan?

De smoor in

Beste De smoor in,
Waarom is dit probleem nu groter dan twee, vijf of tien jaar geleden? Hoe komt het dat u er nu meer last van hebt dan vroeger? Zou het kunnen dat u zich meer ergert dan strikt genomen nodig is? Er is sinds jaar en dag een overmacht aan rokers in uw familie. Een dergelijke samenscholing gaat zich op een feestje al gauw gedragen alsof ze in het café zitten, waar ook nog steeds mag worden gerookt. U hebt een goede band met uw familie, u hebt uw bezwaren met hen besproken, maar ze gaan door met roken, tenminste wanneer ze bij een van de rokers te gast zijn - bij u thuis trekken ze zich terug in de garage. Dat lijkt me trouwens een vrij koude bedoening met Kerstmis.
Het is een lastig probleem, om niet te zeggen onoplosbaar. Er zijn gewoon teveel verstokte rokers in uw familie. U kunt moeilijk mensen in hun eigen huis verbieden om te roken. Tenzij zich een carapatiënt bevindt onder de niet-rokers, maar u hebt alleen last van stinkende kleren en haren na afloop.
U zou nog kunnen proberen een compromis af te dwingen in de trant van: ‘Kunnen we niet afspreken dat er pas na het eten wordt gerookt?’ Wanneer de sigaretten eenmaal tevoorschijn komen, kunt u met uw gezin weer huiswaarts keren, omdat het dan toch bedtijd is voor uw zoontje. Als dit compromis wel aanvaard, maar toch ontdoken wordt, blijven er slechts twee mogelijkheden over. Ofwel u gaat niet meer naar dergelijke grote familiebijeenkomsten, waar de hele menigte tegen de tijdgeest in stug blijft doorroken. Ofwel u calculeert van tevoren in dat de kleren naar de stomerij moeten en dat het hele gezin onder de douche moet na afloop, en u houdt op met u te ergeren omdat er tegenover de rook voldoende gezelligheid staat.


Beste Beatrijs,
Een aantal van mijn vrienden rookt nog steeds. Behalve dat ik het superirritant vind, vind ik het ook vervelend omdat het roken de kans voor een vroeg en pijnlijk overlijden vergroot. Ik vind dat ik als vriend de morele plicht heb om hem aan het twijfelen over zijn gewoonte te brengen. Zelfs tot vervelens toe. Ik wilde hem dan ook een kaart sturen met de vraag of hij wil stoppen - zijn vriendin zou dit ook lezen en zou ook de druk kunnen opvoeren. Wat vindt u? Moet ik een offensief beginnen of niet? Als vriend moet ik me toch bekommeren om zijn (toekomstige) gezondheid... Overigens rookte ik vroeger zelf ook, maar ik ben drie jaar geleden gestopt.

Moralist met de beste bedoelingen

Beste Moralist,
Als u een vriend(in) zou hebben die in de loop der jaren te dik is geworden, en dan bedoel ik echt veel te dik, dat het iets wanstaltigs krijgt, zou u hem of haar dan ook de les gaan lezen over matigheid, gezonde voeding en het nut van beweging? Misschien dat u er eens een uurtje tegenaan gooit om dit probleem door te nemen en wat adviezen aan de hand te doen, maar stel dat er niets verandert, blijft u dan doorgaan met deze persoon de weg naar het licht te wijzen? En hoe zit het met vrienden die teveel alcohol gebruiken? Sleurt u hen eigenhandig mee naar de Jellinek-kliniek?
Het lastige van verslavingen is dat de verslaafden zelf heel goed weten dat hun gedrag slecht voor hen is. Uw rokende vriend heeft u niet nodig om uitgespeld of voorgerekend te krijgen hoe zeer hij zijn eigen graf graaft. Hij kan toch lezen wat er op de pakjes staat? Hij heeft alleen (nog) geen zin om zijn gedrag in overeenstemming te brengen met de feiten. Hij handelt irrationeel, en elk redelijk argument ketst daar op af. De enige die kan besluiten dat het tijd is om met roken op te houden, is hijzelf en misschien neemt hij die beslissing wel nooit.
Vrienden hebben een zekere verantwoordelijkheid voor elkaar. Als een vriend bijvoorbeeld dronken achter het stuur wil gaan zitten, heeft u de morele plicht om zijn autosleuteltjes af te pakken en een taxi voor hem te bellen. In uw eigen huis kunt u het roken van uw vriend (en anderen) verbieden. Maar u kunt hem beter geen kaartje sturen met aansporingen om met roken te stoppen. Daarmee exposeert u zijn verachtelijke domheid en uw eigen heilig-boontjeachtige superieuriteit, en zo moeten vrienden niet met elkaar omgaan.
Stel dat uw vriend over een jaar of tien, twintig met longkanker wordt geslagen. Laat u hem dan vallen onder het roepen van ‘Zie je wel! Had nu maar naar mij geluisterd’? Ik mag toch hopen dat u dan naast z’n bed gaat zitten, zijn hand vasthoudt en doet wat vrienden voor elkaar doen onder dergelijke omstandigheden. Roken hoort zonder twijfel bij de dommere dingen die mensen zoal doen (zie ook: over één nacht ijs gaan, zelf een afgewaaide dakpan terugleggen), maar het is wel een legale bezigheid. Het anti-rookevangelie verkondigen aan vrienden is een slecht idee. Wie rookt berokkent een vriendschap minder schade dan wie probeert te bekeren.

Beste Beatrijs,
Ik vind het erg vervelend als mensen in mijn bijzijn roken. Bijzonder ongemakkelijk voel ik me evenwel als rokers aan me vragen of ik er bezwaar tegen heb als ze een sigaret opsteken. Meestal stamel ik dan iets als "Ja, eigenlijk wel," terwijl ik me dan een onverdraagzame zeur voel. Is "Nee hoor, ga uw gang" het enige beleefde antwoord, als mensen vragen of iemand bezwaar heeft tegen roken, of kan ik gewoon eerlijk zijn?

Anti-rook

Beste Anti-rook,
De huidige rook-etiquette schrijft voor dat u echt eerlijk moet zijn. De vraag van een roker of u er bezwaar tegen hebt dat hij/zij er eentje opsteekt, is geen pro-forma vraag. Daar is dat hele roken zo langzamerhand veel te beladen voor. De roker vraagt expliciet om toestemming, omdat hij weet dat mensen zich eraan kunnen storen. Als iemand deze vraag stelt, dan kunt u op verontschuldigende toon en met een glimlach zeggen: "Ja, eigenlijk wel. Sorry, ik kan niet tegen rook."
Formeel gesproken hoeft u zich natuurlijk niet te verontschuldigen, maar dan klinkt het minder terechtwijzend tegenover de roker. Deze situatie kan zich voordoen in huiskamers, in restaurants met een klein gezelschap, of op feestjes en in foyers, waar u met een klein groepje staat.
De beleefde roker vraagt trouwens allang niet meer om toestemming, juist om wederzijds ongemak te voorkomen. De beleefde roker steekt nooit ergens als eerste een sigaret op. Hij gaat er vanuit dat er nergens mag worden gerookt, tenzij hij een samenscholing ziet van mensen rond een asbakje. Bij dit buitenkansje sluit hij zich dan aan, of hij gaat naar buiten. Hij gaat in ieder geval niet in een situatie waar niemand rookt, zijn zwakheid etaleren. Dan wacht hij liever af, tot ie weer thuis is.
Kom gerust voor uw bezwaren uit. De roker is niet boos en vindt u geen zeur - hij weet dat u gelijk hebt.


Beste Beatrijs,
Onlangs zijn wij naar een trouwfeest geweest. We zaten bij het diner aan tafels voor twaalf personen, onder wie vier niet-rokers. Het was erg gezellig tot sommige mensen aan onze tafel begonnen te roken tussen de vijf à zes gangen door. Ik vond het bij de tweede (rook)pauze genoeg en vroeg aan deze personen of zij een beetje rekening wilden houden met de niet-rokers. Tot mijn grote verbazing kreeg ik als anwoord: ‘Het staat nergens in de etiquette geschreven dat dit niet mag.’ Klopt dit?

Gedwongen meeroker

Beste Gedwongen,
Integendeel! De etiquette is juist geheel op de hand van de niet-roker. Toen rokers nog over de wereld heersten, gold het trouwens ook als ongepast om er tussen de gangen door snel eentje op te steken. Pas na afloop van de maaltijd kwamen met de koffie ruimbemeten asbakken op tafel.
Deze regel geldt nog steeds en is zelfs verscherpt, omdat roken intussen verachtelijk is geworden. De niet-rokers hebben de macht overgenomen. Wie met onbekenden aan tafel zit, moet nederig om toestemming vragen een sigaret op te steken, ook al staan er asbakken op tafel en ook al is de maaltijd afgelopen. Meestal wordt grootmoedig het groene licht gegeven door de niet-rokers die zich zo des te behaaglijker kunnen wentelen in hun eigen superioriteit, maar als er ook maar één persoon bezwaar heeft, (en dat hoeft hij niet eens toe te lichten) geeft die de doorslag. Dan moet de roker elders in de zaal een rokersniche opzoeken. Die zijn er altijd wel op feesten en daar heerst een samenzweerderig soort gezelligheid.