Beste Beatrijs,
Wat vindt u van het oneigenlijke gebruik van het werkwoord ‘mogen’ als het strikt genomen om ‘moeten’ gaat ? Te vaak krijg ik te horen dat ik iets ‘mag’, terwijl bedoeld wordt dat ik iets ‘moet’ doen. Bijvoorbeeld: aan de balie bij de bank neem ik contant geld op. De dame die me mijn geld overhandigt zegt: ‘Nu mag u even tekenen’. Bij wijze van test antwoord ik vriendelijk: ‘Ach, laat maar. Dat hoeft van mij niet.’ Verbaaasd kijkt ze op. ‘Maar dan kan ik u geen geld geven!’ Het klinkt een beetje ongeduldig. En mijn reactie is wellicht te kribbig: ‘U bedoelt dus eigenlijk dat het moet!’ We komen er niet uit. Zij vindt ‘moeten’ een beetje hard en onbeleefd. Mogen klinkt veel vriendelijker en aardiger. Daartegenover vind ik dat zij mij gewoon kan vragen of ik wil tekenen. Een neutrale zakelijke formulering zoals ‘Nu heb ik een handtekening van u nodig’ is ook heel goed. Als mij liefjes verteld wordt dat ik iets ‘mag’ door iemand die hoegenaamd niets over mij te vertellen heeft, dan voel ik me als een kind dat genadiglijk een lollie krijgt toegstopt.
Het incident aan de balie is misschien te onnozel om er een woord in de krant aan vuil te maken. Een bank is een relatief veilige plaats. Maar als het nu eens om meer bedreigende situaties gaat? Bij de tandarts bijvoorbeeld. Of in het ziekenhuis. In de hulpverlening! Ik mag mijn mond open doen of dicht. Ik mag even diep zuchten en mijn adem inhouden. Soms mag ik zelfs mijn broek uit of aan trekken. Ja, ik mag heel veel! Maar wat wil ik? En wat moet ik?

Behandeld als onmondige

Beste Behandeld als,
U hebt helemaal gelijk. Het woord ‘mogen’ als verhulling voor een verzoek of het volgen van een procedure is bevoogdend en betuttelend. ‘Mogen’ zou niet op die irritante manier gebruikt moeten worden. ‘Wilt u uw handtekening zetten, uw kleren uittrekken, uw mond opendoen, enzovoort’ is een veel betere formulering. Maar krijg het er maar eens ingeramd bij de hulp- en dienstverleners. Hier is al vaak over geschreven in kranten en boeken. Het verschijnsel is door vele cabaretiers in satirische tv-programma’s bespot. Al zeker vijftien jaar spreken mensen hier hun ergernis over uit. Je zou verwachten dat het inmiddels doorgedrongen zou zijn tot de cursussen correcte klantbejegening voor werkers in de gezondheidszorg en de publieke dienstverlening. Maar nee hoor, iedereen gaat er onverstoorbaar mee door. Inderdaad, zoals u schrijft, omdat ze echt denken dat dit een prettige en beleefde manier van doen is.
Het lijkt erop dat er geen kruid tegen gewassen is. Als het om iemand gaat met wie u regelmatig te maken hebt, kunt u tegen hem/haar zeggen dat u de voorkeur geeft aan ‘wilt u’ in plaats van ‘u mag’, wanneer ze u aanwijzingen geven. Maar ze zullen u verstomd aankijken, want ze zullen niet begrijpen waar u het over hebt. De meeste mensen zijn niet begiftigd met een zuiver taalgevoel.
Leg het naast u neer, want deze zegswijze gaat voorlopig niet weg.