| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |

Zie ook de bijlage over tafelmanieren.

Beste Beatrijs,
Ik heb een lieve, oudere vriendin. Zij is een dame van stand. Ik verwacht derhalve niet dat ze smakt en met kauwende, malende open mond eet, toch doet ze dit. Ik houd van deze lieve oudere dame, maar ga bijkans over mijn nek om met haar te moeten eten. Nu kan ik er niet onderuit ook haar voor een speciale verjaardag uit te nodigen. Het gezelschap zal klein zijn, dus haar gesmak hoorbaar. Hoe kan ik haar opmerkzaam maken op haar onsmakelijke eetgewoontes zonder haar te kwetsen? Of moet ik het maar laten gebeuren?

Kan niet tegen gesmak

Beste Kan niet tegen,
Oudere mensen kunt u beter niet heropvoeden. Tegen jongeren en leeftijdgenoten kun je nog wel eens een waarschuwende opmerking maken over slechte eetgewoontes, maar het corrigeren van een ouder iemand door een jongere maakt een brute indruk. Er zijn twee mogelijkheden: of ze weten wel hoe het hoort, maar ze kunnen het niet meer, omdat ze een bepaalde ziekte hebben of last van decorumverlies. Ofwel ze weten niet hoe het hoort, en dan zijn ze te oud om het nog te leren. Als u uw vriendin ‘een dame van stand’ noemt, vermoed ik dat ze in categorie 1 zit (ze weet het best, maar ze kan het niet meer). Wat de achtergrond van haar gesmak en geslobber ook mag zijn, ik raad u aan om het te laten zitten, want uw terechtwijzing, hoe voorzichtig ook geformuleerd, zal bij haar pijnlijk aankomen en de kans dat het iets uithaalt is te verwaarlozen. Zelfs als ze probeert uw aanmaning ter harte te nemen, zal ze een tijdje later toch weer in het oude patroon vervallen. Probeer dit minpuntje maar te negeren en concentreer u op haar aansprekende kanten.

Beste Beatrijs,
Mijn man en ik zijn gesteld op nette (tafel)manieren en wij proberen onze drie kinderen die zo goed mogelijk bij te brengen. Nu heb ik het idee dat mijn man die manieren soms zelf verzint. Wanneer wij met elkaar aan tafel zitten en er wordt bijvoorbeeld gevraagd wat water in te schenken, de salade door te geven of te helpen met het snijden van brood, is het volgens mijn man niet de bedoeling met eten in de mond of kauwende bewegingen aan dit verzoek te voldoen. De mond moet eerst leeg gegeten worden en dit feit dient natuurlijk niet met eten in de mond vermeld te worden maar moet met een wijzende vinger naar de mond aangeduid worden. Zo weet de vrager dat hij of zij wat geduld moet hebben. Ik vraag mij af of dit inderdaad tot de bestaande etiquette behoort of dat mijn man wat te enthousiast van stapel loopt met het bijbrengen van goede manieren.

Hoe erg is kauwen?

Beste Hoe erg is,
Uw man gaat wel heel erg ver, hoor. Ik zie het probleem niet van het zout doorgeven terwijl je beschaafd je eten aan het kauwen bent. Ik heb eerlijk gezegd ook nooit van deze regel gehoord. Niet praten met de mond vol is een aloude regel die tot op de dag van vandaag geldt, en waar kinderen zeker een jaar of twaalf training in nodig hebben, voordat ze hem helemaal onder de knie hebben. Maar water inschenken of sla doorgeven, of een kind helpen met iets snijden, terwijl men ergens op zit te kauwen, valt gewoon onder multitasking. Net als in de rest van het leven gebeurt bij een maaltijd altijd van alles tegelijk.

Beste Beatrijs,
Mijn man is diabetespatiënt en moet zichzelf regelmatig prikken om zijn bloedsuiker te controleren. Hij doet dit vaak aan tafel, vlak voor het eten. Een nicht van mij die af en toe bij ons logeert, zei tegen mij dat ze dat geprik aan tafel onsmakelijk vindt. Ons gezin is hier al zo aan gewend dat het eventueel onsmakelijke hiervan ons niet opvalt. Zal ik mijn man hierop wijzen of mag hij in zijn eigen huis zelf weten wat hij doet?
Een andere vraag betreft het snelle eten van mijn man. Hij propt zijn mond vol en blaast tegen het eten op z’n vork. Hij schrokt z’n eten naar binnen. Dit is een jarenlange ergernis. De kinderen (14 en 12) wijzen hem er ook af en toe, maar zonder resultaat. Ik heb al van alles geprobeerd: vriendelijk vragen, zuchtend, geïrriteerd, boos, maar niets helpt. Hebt u nog een suggestie?

Hap, slok, weg

Beste Hap, slok,
Bloedprikken is een bezigheid uit de categorie toilethandelingen, zoals ook nagels knippen, haren kammen, luiers verwisselen. Activiteiten die beter niet aan tafel kunnen plaatsvinden, omdat disgenoten de eetlust wordt benomen. Binnen de beslotenheid van uw gezin is er geen bezwaar (iedereen is er tenslotte aan gewend), maar met bezoekers erbij, kan uw man zich beter even terugtrekken. Maar of hij genegen zal zijn zich in die conventie te schikken lijkt twijfelachtig, gezien zijn gehechtheid aan een nog veel minder te vergoelijken etiquetteschending: zichzelf volproppen.
Aansporingen om rustiger aan te doen helpen niet. Uw man is kennelijk het hardleerse type. Volproppen is altijd en overal onbeleefd. Bovendien lijkt het me ook niet goed voor het bloedsuikerniveau – dan moet je toch regelmatig en rustig eten? U hebt al alles gedaan om hem tot kalmte te manen, maar het helpt niet. Probeer het eens over de medische boeg te gooien. Beroep u op een externe autoriteit: ‘De dokter zegt dat te snel eten slecht is voor de gezondheid. Te heet eten doorslikken verhoogt de kans op slokdarmkanker.’ Misschien dat dat indruk maakt, maar ik vrees van niet. Het kan uw man gewoon niets schelen.


Beste Beatrijs,
Ik ga wel eens lunchen met een vriendin. In de meeste restaurants worden we eerst voorzien van stokbrood met (kruiden)boter of olie. Laatst sneed ik een stukje van het brood af met mijn mes, waarop mijn vriendin zei dat dat niet hoorde. Volgens haar hoor je het brood met de handen te pakken en er stukjes af te breken. Klopt dat?

Wel of geen mes?

Beste Wel of geen,
U kunt inderdaad beter handmatig een stuk van het brood afbreken dan het met een mes te lijf gaan. Zo luidt de traditie nu eenmaal: men breekt het brood met elkaar. Bovendien zijn de erbij geleverde messen te bot om brood mee te snijden. Daarvoor zijn gekartelde broodmessen nodig en die liggen niet op tafel.


Beste Beatrijs,
Praten met volle mond hoort niet. Aan tafel dus eerst de mond leegeten, voordat je iets zegt - dat proberen wij onze kinderen te leren. Manlief is niet zo spraakzaam aan tafel, eet snel en heeft weinig moeite om zich aan de regel te houden. Tijd te over ook om te kijken of vrouw en dochters de regels niet overtreden. Nu worden ik en de oudste er regelmatig op betrapt om toch iets te zeggen, terwijl er nog wat voedsel achter in de mond aanwezig is. Mijn idee is dat het erom gaat dat je niet ‘met consumptie’ praat, en dat de ander niet kan zien dat je bezig bent voedsel te vermalen. Zou je eerst je mond tot de laatste kruimel leeg moeten maken, dan zou dat weleens tot pijnlijk lange stiltes in de lopende conversatie kunnen leiden. Moet je dan je lekkere hapje maar ongekauwd zo snel mogelijk weg zien te slikken? Of zijn de stiltes juist goed om de kwebbelende dames tot een rustiger praattempo te manen?

Tussen twee kwaden

Beste Tussen twee,
Op school mochten kinderen vroeger niet eten of snoepen in de les. Sommige leraren formuleerden het als volgt: ‘Je mag snoepen, zolang ik het maar niet merk. Als ik het toch merk, vlieg je eruit.’ Vele rollen drop zijn op deze wat niet weet, wat niet deert manier verzwolgen. Zo ligt het ook met het praten met volle mond. Inderdaad, je moet niet praten, wanneer er zoveel voedsel in de mond zit dat er klodders eten tegelijk met de woorden mee naar buiten komen. Tafelgenoten moeten geen zicht hebben op halfgekauwd voedsel, terwijl de spreker spreekt. Wat allemaal niet wil zeggen dat tafelgenoten zich als de eetpolitie moeten gedragen. Ze mogen dus niet roepen: ‘Betrapt!’ wanneer ze iemand onder het praten een kleine slikbeweging zien maken (wat immers zou betekenen dat er nog iets van eten in de mond zat). De regel is: men moet niet volle mond praten, omdat dat een onsmakelijk gezicht is. Maar zolang de spreker verstaanbaar is en er niets onsmakelijks te zien is, valt er niets te klagen.
Snel eten (alles zonder te spreken naar binnen schoffelen), zodat je ruim voor alle anderen finisht, is trouwens ook niet zoals het hoort. De regel luidt: rustig eten en deelnemen aan de conversatie.


Beste Beatrijs,
Zelf doe ik altijd mijn uiterste best om de omgangsvormen in acht te nemen. Soms echter neemt mijn bezoek het wat minder nauw met de etiquette. Een voorbeeld: ik mag graag voor een grotere groep mensen een diner organiseren. Dit wordt door genodigden zeker op prijs gesteld, maar de laatste maanden kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat mijn inspanningen niet op waarde worden geschat. Mannelijke gasten nemen plaats aan tafel voordat de dames allemaal zitten, er wordt met eten begonnen alvorens iedereen is bediend, mensen lijken niet op de hoogte van de specifieke functies van het aanwezige bestek... Het lijkt misschien wat ouderwets, maar ik hecht waarde aan correcte omgangsvormen.
Natuurlijk kan ik niet zonder meer tijdens een diner uitvaren tegen mijn gasten, maar het steekt wel, gezien de tijd en moeite die ik in deze avondjes investeer. Hoe kan ik mijn gasten duidelijk maken wat mij dwars zit? Ik kan ze natuurlijk bij een volgende gelegenheid niet meer uitnodigen, maar dat zie ik niet als een adequate oplossing.

Omgeven door lompe gasten

Beste Omgeven door,
Aan wat u signaleert is heel weinig te doen. Het is onmogelijk om tegelijkertijd de rol van gastvrouw en van opvoeder te vervullen. De enige mensen die u kunt opvoeden in de correcte tafeletiquette zijn kinderen. Maar uw gasten? Die door u uitgenodigd zijn voor een heerlijke maaltijd en een sprankelende conversatie? Nee, die kunt u met geen mogelijkheid de les gaan zitten lezen.
Nu zijn niet alle etiquette-schendingen die u opnoemt even erg. Dat sommige heren, als het hele gezelschap naar de eettafel dromt, net even een paar seconden eerder zitten dan sommige dames kan ik niet zo’n ramp vinden. U bedoelt waarschijnlijk dat heren de stoel voor hun tafeldame naar achteren moeten trekken en aanschuiven, en daarna pas zelf gaan zitten. Maar dat gebeurt nog maar heel zelden. Het is geen standaard etiquette meer. Dan hebben we de bestekproblemen. U bedoelt dat uw gasten het bestek dat voor het voorgerecht is bestemd, gebruiken voor het hoofdgerecht en andersom? Of dat ze eten met de vork in de rechterhand en de linkerhand op schoot? Of dat ze de opscheplepels aflikken? Alleen in het laatste geval ingrijpen, lijkt me. Als de gasten zo ver gaan, moet u de lepel afpakken, zeggen: ‘Sorry, deze is voor algemeen gebruik’, naar de keuken snellen om hem af te wassen en weer op tafel leggen. Dat zal hen leren. Voor de rest zou ik het gehannes met bestek maar laten zitten.
Alleen het beginnen met eten voor iedereen is bediend is een echte doodzonde. Dit kan niet, en dat weet ook iedereen. Als u dat ziet gebeuren, kunt u het misschien oplossen door onopvallend naar hen toe te sluipen en hen honingzoet in het oor te fluisteren: ‘Zullen we even wachten met eten tot iedereen zo ver is.’ U gebruikt de onder hulpverleners populaire ‘wij’-vorm, een als suggestie vermomde gebiedende wijs. Het is een paardenmiddel. De overtreders zullen zich rot schamen, maar dat moet dan maar even. Probeer voor de rest u zo min mogelijk te ergeren. Ik mag toch hopen dat uw gasten zich uit onnozelheid zo gedragen en niet opzettelijk.


Beste Beatrijs,
Onlangs werd ik uitgenodigd bij de inwijding van het huis van twee jonge samenwoners. Bij de welkomstkoffie viel mij iets op. De roerlepeltjes en de vlaaivorkjes die iedereen vrij kon pakken, stonden niet met de steeltjes naar boven in de glazen, maar naar beneden. Ik vind het logisch en hygiënisch dat je bestek aanpakt bij de steel. Dat kon dus niet. En die scherpe vorkpuntjes, wijzend naar de gasten, vond ik onprettig en onnodig onveilig. Omdat ik niet de indruk van bemoeizucht wilde wekken, heb ik er verder niets van gezegd. Te onbelangrijk om je druk om te maken. Maar een licht ongemakkelijk gevoel kon ik niet van me af zetten. Mijn vraag is: heb ik verstandig gehandeld door mijn mond te houden of was er een manier om dit bestekonderwerp tactvol aan te kaarten?

Mentaal geprikt door vorkjes

Beste Mentaal,
U hebt gelijk dat het bestek met het heft naar boven in beker of glas geplaatst moet worden. Of plat op een bord. Tegelijk is deze kwestie niet belangrijk genoeg om er een goed gesprek aan te wijden met de gastheer/vrouw. U had ook op eigen initiatief onopvallend met een vloeiende handbeweging het bosje lepels en vorken kunnen omdraaien en andersom in de glazen zetten. Zoals bereidwillige gasten ook een stapeltje servetjes kunnen verplaatsen van een niet zo handige naar een handige plek op tafel. Onder zelfbedieningsomstandigheden kan men zoiets doen.


Beste Beatrijs,
Mijn vriend heeft geleerd dat na de maaltijd het bestek wijzend van rechts naar links op het bord wordt gelegd, als teken dat je klaar bent met eten. Dat is natuurlijk correct. Hem is echter ook verteld dat de vork dan met de tanden naar beneden gelegd dient te worden. Wanneer de vork met de tanden naar boven ligt, zou dit betekenen dat het eten niet heeft gesmaakt. Wij hebben al eens rondgevraagd bij een aantal restaurants, maar deze regel is tot op heden door geen enkele ober erkend. Omdat mijn vriend zelf lang in de horeca heeft gewerkt, vraag ik me af of hij misschien toch gelijk heeft.

De vork als graadmeter?

Beste De vork als,
Ik heb nog nooit gehoord van een verschil tussen vork-tanden-naar-boven en vork-tanden-naar-beneden. Ik kan me niet voorstellen dat het iets betekent. Als het eten niet naar wens was, dan kunnen restaurantbezoekers dat toch gewoon zeggen tegen de ober? Dan kunnen ze in een moeite door uitleggen wat er dan precies mis was. Dat is veel handiger dan obscure signalen af te geven, die niemand duiden kan. De etiquette is er niet voor om dingen ingewikkeld te maken, maar om alles juist soepel te laten verlopen.


Beste Beatrijs,
Als je (on)bekende gasten voor een mooi diner uitnodigt, kun je op de uitnodiging een kledingadvies vermelden. Hoe bereik je dat die (on)bekende gasten weten dat van hen ook bepaalde tafelmanieren worden verwacht?
Wij zijn, en hebben op onze beurt onze kinderen, ‘netjes’ opgevoed: niet met volle mond praten, rechtop zitten, niet voor iemand langs reiken, geen ellebogen op tafel, niet met bestek zwaaien, niet prakken, enzovoort. Als iedereen zich daar een beetje aan houdt, loopt alles soepel.
Wij hadden laatst veel onbekenden te gast en wij en onze kinderen zaten verbijsterd naar de (Amerikaanse, Arabische, Chinese) nieuwelingen te kijken, die in de kortste keren van de fraai gedekte tafel een puinhoop maakten.

Ontzet door ‘vreemde’ tafelmanieren

Beste Ontzet,
U vraagt zich af hoe u ervoor kunt zorgen dat de door u uitgenodigde gasten zich aan uw tafelmanieren houden. Het antwoord hierop luidt: dit kan niet. De bedoeling van zo’n etentje is een gezellig samenzijn (samen het brood breken en zo meer) en het opvoeden van de gasten valt buiten dit bestek.U kunt alleen uw eigen kinderen opvoeden. Meestal houden bezoekers zich trouwens wel in en letten nauwkeurig op wat de gastheer/vrouw zoal doen om dit te imiteren. Maar als ze dat nalaten, kunt u ze niet gaan zitten corrigeren. Dat is nog veel onbeleefder.
Het enige wat u te doen staat als u weer eens een uitheems gezelschap voor het eten uitnodigt is een bont tafelkleed neerleggen, waar je de vlekken niet zo op ziet, veel papieren servetjes bij de hand houden, en u verheugen over het feit dat uw gasten zich kennelijk zo bij u op hun gemak voelen dat ze doen wat ze thuis gewend zijn.