Spring naar inhoud


De rationaliteit van de stalker

Stalken is nog niet zo lang een officieel misdrijf. De strafrechtelijke wetgeving, zoals straat- en contactverboden die een stalker kunnen worden opgelegd, stamt uit 2000. Eerder bestond het (uit het Amerikaans overgenomen) woord hier niet eens. Het gedrag natuurlijk wel. Men sprak van belagen of hinderlijk achtervolgen en omdat dit zich in de relationele sfeer afspeelde, kwam het niet voor het strafrecht in aanmerking. Wat mensen in liefdesaangelegenheden allemaal uitspookten viel onder privé – politie en justitie kwamen pas in actie bij geweld.

Over de schreef werd er volop gegaan. Ik herinner me uit de jaren tachtig een meisje dat door haar ouders naar familie in een niet nader genoemd buitenland werd gestuurd, omdat ze maandenlang werd lastiggevallen en bedreigd door een ex-vriendje. Ineens wist niemand meer waar ze zat. En dan was er een vriend die een jaar lang bestookt werd door een meisje met wie hij had gebroken. Aanvankelijk terroriseerde ze hem met telefoontjes en toen hij de hoorn erop gooide en de stekker eruit trok, ging ze over op brieven schrijven. Had deze affaire zich in het e-mailtijdperk afgespeeld, was zijn inbox dichtgeslibd, maar in die tijd vond hij vier, vijf keer per week dikke enveloppen zonder postzegel, soms door z’n brievenbus geduwd, soms onder de ruitenwisser van z’n auto. Het waren lange, wraakzuchtige brieven vol zelfbeklag en beschuldigingen, waar geen touw aan vast te knopen viel – na een paar weken gooide hij ze linea recta in de vuilnisbak. Ik vond dat schrijven van die brieven schokkend en het ongeopend weggooien ervan toch ook een beetje cru (verdient een ex-geliefde niet de beleefdheid om althans gelezen te worden?), maar ja, wat moet je als iemand geen nee wil horen? Keihard negeren is het enige wat op den duur werkt, volgens stalkingspecialist Gavin de Becker.

In dat licht bezien vallen die duizend e-mailtjes van Heleen Mees over een periode van twee jaar nog wel mee. Het is niet bekend wanneer haar minnaar hun geheime verbintenis eenzijdig verbrak, dus misschien valt een substantieel deel van die e-mails wel onder de reguliere, tweezijdige correspondentie en dan kan de frequentie hartstochtelijk oplopen.

Van stalkers wordt aangenomen dat ze door blinde passie worden voortgedreven en elke rationaliteit uit het oog verloren zijn. Maar mogelijk lijden ze juist aan een teveel aan ratio. Van de lessen Latijn staat me bij dat de leraar de vertaling van het werkwoord persuadere behandelde dat zowel overtuigen als overreden kan betekenen. Als voorbeeld gaf hij het verschil tussen een meisje overreden tot de liefde en haar overtuigen. Volgens hem was overreden de juiste handelwijze. Haar (proberen te) overtuigen was heilloos. De optie ‘beiden willen niets liever dan elkaar en er hoeft niemand overtuigd of overreed te worden’ behandelde hij niet, misschien omdat die constellatie tamelijk zeldzaam is.

Een vrouw kan beter uit medelijden met iemand naar bed gaan dan bij wijze van logische conclusie.

Ik vond dat een aansprekend inzicht: wie een ander overreedt doet moeite door te behagen en te verleiden. Het gevoel is de inzet. Wie een ander met argumenten overtuigt, heeft hem of haar schaakmat gezet. De overtuigde kan niet anders dan zich overgeven. Prima in een inhoudelijk debat, maar geen goede tactiek in de liefde, want het vrijwillige element gaat verloren. Een vrouw kan beter uit medelijden (nou vooruit dan maar, als je het zo graag wil) met iemand naar bed gaan dan bij wijze van logische conclusie. Ik kreeg eens een summier briefje van een perifere bekende met het voorstel om een stelletje te worden, omdat wij zo goed bij elkaar zouden passen (aandachtspunten netjes afgevinkt). Als ik er voor in was, konden alle omslachtige versiermanoeuvres worden overgeslagen, noemde hij als bijkomend voordeel van zijn onverbloemde aanpak. Ik heb me zelden zo gepikeerd gevoeld. Dan nog liever de dronken handtastelijkheden van iemand die ook eens wat probeert.

Er is niets mis met strijdbaarheid om een geliefde te veroveren of te behouden. Het is niet allen gegeven om zich gewond terug te trekken bij de eerste nul op het rekest. Bovendien kan een ‘nee’ met enige overredingskracht best verkeren in een ‘ja’. Een stalker is het overredingsstadium voorbij en neemt zijn toevlucht tot overtuigen. Het gevoel van de ander doet er niet meer toe, er is alleen nog maar de eigen dichtgetimmerde argumentatie. Verstoten geliefden moet enige ruimte worden gegund om deze waan te botvieren. Maar langer dan een maand moet het niet duren.

Artikelen in Column.


0 Responses

Blijf op de hoogte, abonneer je op de RSS feed voor reacties op dit artikel.



Sommige HTML is toegestaan